TS Võ Trí Thành: Xe điện không phải lời giải duy nhất cho an ninh năn?

• Xe điện có ích cho năng lượng, nhưng không phải cách duy nhất để đảm bảo an ninh năng lượng.
• Muốn giảm phát thải thật sự, điện dùng để sạc xe cũng պետք phải sạch hơn.
• Chuyển sang xe điện có thể giảm dùng xăng dầu, nhưng lại làm tăng nhu cầu về điện.
• Việt Nam xem xe điện là một ngành công nghiệp mới, không chỉ là phương tiện đi lại.
• Nhà nước đang hoàn thiện tiêu chuẩn, hạ tầng sạc và quy định tái chế pin.

Trong bối cảnh giá năng lượng và nguồn cung toàn cầu biến động, câu chuyện xe điện được nhắc đến nhiều hơn. Nhiều người xem xe điện là lời giải quan trọng cho giao thông xanh và tiết kiệm nhiên liệu, nhưng theo TS Võ Trí Thành, đó chưa phải là đáp án duy nhất cho bài toán an ninh năng lượng. Tại một tọa đàm ngày 20/3, ông cho rằng cần nhìn vấn đề này rộng hơn. An ninh năng lượng không chỉ là có điện hay có xăng dầu, mà còn phải đảm bảo đủ dùng, ổn định và phát triển bền vững lâu dài. Nói đơn giản, nếu chỉ thay xe xăng bằng xe điện thì mới giải được một phần. Cách nhìn đúng hơn là phải xem toàn bộ hệ thống: nguồn điện từ đâu, lưới điện có đủ mạnh không, chi phí có hợp lý không, và tác động môi trường có thật sự giảm hay không. Xe điện giúp giảm tiêu thụ xăng dầu vì phương tiện không cần đốt nhiên liệu như xe truyền thống. Nhưng đổi lại, xã hội sẽ cần nhiều điện hơn để sạc xe.

Vì vậy, bài toán không biến mất, mà chỉ chuyển sang một dạng khác. Điểm mấu chốt nằm ở nguồn điện. Nếu điện được tạo ra từ năng lượng sạch như gió, mặt trời, thủy điện hoặc các nguồn ít phát thải hơn, xe điện mới thực sự giúp giảm ô nhiễm. Còn nếu điện vẫn chủ yếu đến từ than đá, dầu khí thì phát thải chỉ bị “chuyển” từ ống xả xe sang nhà máy điện. Điều này có nghĩa là xe điện vẫn có giá trị, nhưng không thể được coi là giải pháp đơn lẻ. Muốn đi xa hơn, Việt Nam cần đồng thời phát triển nguồn điện sạch, hạ tầng sạc, công nghệ pin và cả quy định cho pin sau sử dụng.

Xe điện giống như phần ngọn của cây. Muốn cây khỏe thì không thể chỉ nhìn phần ngọn, mà phải chăm cả gốc rễ gồm điện, công nghệ, chuỗi cung ứng và môi trường. TS Võ Trí Thành cũng nhấn mạnh rằng xe điện không nên được nhìn như một sản phẩm ô tô bình thường. Đây là một ngành công nghiệp tổng hợp, gồm rất nhiều mắt xích công nghệ và sản xuất khác nhau.

• Vật liệu để làm pin và linh kiện.
• Cơ khí chính xác để sản xuất bộ phận xe.
• Công nghệ pin, vốn là “trái tim” của xe điện.
• Quy trình xử lý pin cũ sau khi hết vòng đời.
• Hệ thống sạc và phần mềm quản lý sử dụng.

Với Việt Nam, việc phát triển xe điện còn mang ý nghĩa tự chủ công nghệ. Nếu làm chủ được những công nghệ lõi, doanh nghiệp trong nước sẽ không chỉ dừng ở lắp ráp mà có thể tham gia sâu hơn vào sản xuất và chuỗi giá trị. Đại diện Bộ Công Thương, ông Phạm Văn Quân, cũng đồng quan điểm rằng xe điện là một ngành công nghiệp mới chứ không chỉ là phương tiện giao thông. Vì vậy, muốn phát triển bền vững thì phải chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, pháp lý và cơ chế hỗ trợ. Nói ngắn gọn, nếu có xe điện mà thiếu trạm sạc, thiếu quy chuẩn kỹ thuật, thiếu quy định xử lý pin, thì ngành này rất khó đi xa. Hạ tầng ở đây không chỉ là cột sạc, mà còn bao gồm mạng lưới điện, tiêu chuẩn an toàn và cách quản lý vận hành.

• Tỷ lệ nội địa hóa của VinFast đến năm 2025 vào khoảng 60%.
• Nếu nhà máy pin ở Hà Tĩnh hoàn thành, tỷ lệ này có thể tăng lên khoảng 80%.
• Một số doanh nghiệp FDI trong ngành ô tô mới chỉ nội địa hóa khoảng 10-15% ở nhiều mẫu xe.
• Bộ đang thúc đẩy chuỗi cung ứng trong nước để giảm phụ thuộc nhập khẩu.
• Doanh nghiệp muốn hưởng ưu đãi cần có sự tham gia của ít nhất một doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng.

Ở đây, “nội địa hóa” có thể hiểu là tỷ lệ linh kiện, vật tư, công đoạn sản xuất được làm trong nước. Tỷ lệ càng cao thì doanh nghiệp trong nước càng tham gia sâu, nền công nghiệp càng mạnh và ít phụ thuộc bên ngoài hơn. Một nội dung khác được nhắc đến nhiều là pin xe điện sau khi dùng xong sẽ đi đâu. Đây là câu hỏi rất thực tế vì pin không thể dùng mãi mãi, nhưng cũng không phải bỏ đi ngay khi xe cũ. Theo ông Quân, pin xe điện thường có tuổi thọ khoảng 10-20 năm. Khi dung lượng còn khoảng 70%, pin có thể được thay bằng pin mới cho xe, còn pin cũ vẫn có thể dùng tiếp trong hệ thống lưu trữ năng lượng. Hệ thống lưu trữ năng lượng, hay BESS, có thể hiểu đơn giản là “bình tích điện lớn” để giữ điện dùng sau. Nó giúp lưu điện lúc dư thừa và xả điện khi cần, rất hữu ích cho điện mặt trời, điện gió hoặc các tình huống phụ tải cao.

Điều này có nghĩa là vòng đời của pin không kết thúc ngay khi xe không còn dùng được nữa. Nếu được tận dụng đúng cách, pin có thể phục vụ thêm nhiều năm trong vai trò khác, thậm chí tổng vòng đời có thể kéo dài khoảng 40 năm. Tuy nhiên, để làm được vậy thì phải có quy định tái chế và thu hồi từ sớm. Nếu chờ đến khi lượng pin thải ra quá lớn mới xây quy định, ngành sẽ dễ bị động và phát sinh rủi ro về môi trường.

• Xây dựng tiêu chuẩn cho trụ sạc, trạm sạc và pin sạc.
• Hoàn thiện hành lang pháp lý cho xe điện và pin sau sử dụng.
• Ưu tiên công nghệ năng lượng tái tạo và pin lưu trữ.
• Khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi sản xuất.
• Yêu cầu sản phẩm được ưu đãi phải có hàm lượng khoa học - công nghệ, không chỉ là lắp ráp.

Điểm này rất quan trọng vì nhiều người thường nghĩ phát triển xe điện chỉ cần bán được nhiều xe. Thực tế, để ngành này bền vững thì còn phải xây cả hệ sinh thái phía sau: điện sạch, sạc tiện, pin an toàn, tái chế hợp lý và tiêu chuẩn rõ ràng. Bộ Công Thương cho biết đến cuối năm 2025, liên bộ đã xây dựng được 18 tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan. Thủ tướng cũng yêu cầu hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp lý này trong quý III, cho thấy đây là lĩnh vực đang được thúc đẩy khá nhanh. Tóm lại, thông điệp chính không phải là “xe điện không quan trọng”. Ngược lại, xe điện là một phần quan trọng của chuyển dịch năng lượng, nhưng nó chỉ thật sự hiệu quả khi đi cùng nguồn điện sạch, công nghiệp nội địa mạnh và chính sách quản lý đầy đủ.

Mua xe điện chưa đủ để gọi là xanh. Muốn xanh thật sự, điện sạc cho xe cũng phải xanh, và hệ thống phía sau cũng phải được chuẩn bị kỹ.

Insight giúp bạn nắm ý chính nhanh mà không cần đọc hết bài dài. Với những chủ đề như xe điện, năng lượng hay chính sách công nghiệp, bài gốc thường có nhiều thuật ngữ và số liệu khiến người không chuyên dễ bị “ngợp”. Tóm tắt ngắn gọn sẽ giúp bạn hiểu vấn đề trong vài phút, thay vì mất nhiều thời gian tự lọc thông tin. Lợi ích lớn nhất là tiết kiệm thời gian nhưng vẫn không bỏ sót ý quan trọng. Bạn có thể đọc nhanh trên điện thoại, nắm được đâu là thông tin cốt lõi, đâu là thuật ngữ cần hiểu đúng, và đâu là tác động thực tế đến đời sống, doanh nghiệp hay chính sách. Điều này đặc biệt hữu ích khi bạn cần cập nhật tin kinh doanh, công nghệ hoặc năng lượng mà không muốn bị rối bởi quá nhiều chi tiết. Ngoài ra, Insight giúp lọc nhiễu tốt hơn. Thay vì phải đoán xem đâu là ý chính trong một bài viết dài, bạn sẽ có phần tóm lược rõ ràng, dễ đọc và dễ nhớ.

Nhờ vậy, bạn vừa theo kịp tin tức, vừa hiểu được bức tranh tổng thể một cách nhanh và chính xác.