Xe điện: Cần chuẩn bị đồng bộ từ hạ tầng, thể chế đến tiêu chuẩn kỹ t?

• Xe điện đang được xem là một ngành công nghiệp mới, không chỉ là chuyện mua xe.
• Muốn phát triển xe điện, Việt Nam phải làm đồng bộ từ trạm sạc, luật lệ đến tiêu chuẩn kỹ thuật.
• Hà Nội đang tính chuyển toàn bộ taxi sang xe điện hoặc xe thân thiện với môi trường vào năm 2030.
• Hạ tầng sạc vẫn là nút thắt lớn nhất vì thiếu đất, thiếu đồng bộ và thủ tục còn rối.
• Xe điện chỉ thật sự “xanh” khi điện dùng để sạc cũng ngày càng sạch hơn.

Xe điện đang được nhắc đến nhiều hơn không chỉ vì giá xăng thay đổi, mà còn vì đây được xem là một phần của hướng phát triển xanh lâu dài. Tại một tọa đàm về xe điện, nhiều chuyên gia và cơ quan quản lý cùng chung một nhận định: nếu muốn xe điện đi xa ở Việt Nam, không thể chỉ khuyến khích người dân mua xe, mà phải chuẩn bị cả hệ thống phía sau. Nói đơn giản, xe điện không chỉ là “chiếc xe chạy bằng pin”. Nó kéo theo cả câu chuyện về nơi sạc, cách quản lý trạm sạc, tiêu chuẩn an toàn của pin, quy định xây dựng, kết nối với ngành điện và cả chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sản xuất. Theo đại diện Bộ Công Thương, xe điện nên được nhìn như một ngành công nghiệp mới. Điều đó có nghĩa là ngoài chuyện bán xe cho người dùng, Nhà nước và doanh nghiệp còn phải tính tới nhiều lớp việc khác như hạ tầng, pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và công nghiệp phụ trợ.

• Có xe thôi chưa đủ, phải có chỗ sạc.
• Có chỗ sạc thôi chưa đủ, phải có quy định rõ ràng để xây và vận hành.
• Có quy định thôi chưa đủ, còn cần doanh nghiệp sản xuất pin, linh kiện, thiết bị sạc trong nước.
• Và tất cả phải ăn khớp với nhau thì thị trường mới phát triển bền vững.

Một điểm được nhấn mạnh là không nên chỉ tập trung vào ưu đãi cho người mua xe, như giảm thuế hay lệ phí. Những hỗ trợ đó có tác dụng ban đầu, nhưng về lâu dài, phần quan trọng hơn là xây được ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước, nhất là ở khâu pin. Pin thường được ví như “trái tim” của xe điện vì đây là bộ phận lưu trữ năng lượng. Nếu pin tốt hơn, bền hơn, sạc nhanh hơn và có cách tái chế phù hợp thì xe điện mới thực sự dễ dùng và an toàn hơn. Tuy nhiên, thực tế triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc. Theo các ý kiến tại tọa đàm, các thủ tục liên quan đến đầu tư, xây dựng, điện lực và mô hình quản lý trạm sạc vẫn chưa thật sự đồng bộ. Nói cách khác, doanh nghiệp muốn làm trạm sạc không chỉ cần tiền, mà còn cần đi qua nhiều bước thủ tục khác nhau. Từ góc nhìn kinh tế, xe điện còn gắn với bài toán lớn hơn là tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

“Phát thải ròng bằng 0” có thể hiểu đơn giản là lượng khí thải tạo ra sẽ được giảm mạnh và phần còn lại được bù trừ bằng các giải pháp khác, để tổng tác động lên môi trường gần như bằng không. Một chuyên gia tại tọa đàm nhắc lại rằng lịch sử từng có nhiều giai đoạn giá dầu tăng mạnh, khiến các nước phải đổi cách dùng năng lượng và tìm giải pháp thay thế. Hôm nay, lý do chuyển sang xe điện không chỉ là tiết kiệm nhiên liệu, mà còn là giảm ô nhiễm, giảm khói bụi và giảm phụ thuộc vào xăng dầu. Điều này đặc biệt quan trọng ở các đô thị lớn. Khi dân cư đông, xe cộ nhiều, chất lượng không khí thường chịu áp lực lớn. Giao thông đường bộ vì thế được xem là một nguồn gây phát thải đáng kể. Một ý khá quan trọng là xe điện không phải “chiếc đũa thần”. Tức là không phải cứ dùng xe điện là môi trường tự nhiên sạch ngay.

Nếu điện để sạc vẫn đến từ nguồn chưa sạch, thì ô nhiễm chỉ chuyển từ ống xả của xe sang nơi sản xuất điện.

• Nguồn điện có sạch hơn không.
• Pin có an toàn và dễ tái chế không.
• Trạm sạc có đủ và thuận tiện không.
• Người dùng có được hỗ trợ chuyển đổi không.
• Chính sách có ổn định để doanh nghiệp dám đầu tư lâu dài không.

Tại Hà Nội, câu chuyện xe điện đang đi vào kế hoạch thực tế với taxi. Đại diện Sở Xây dựng cho biết hiện thành phố đang quản lý hơn 14.000 taxi được cấp phù hiệu, trong đó khoảng 60% đã chuyển sang dùng điện. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ taxi trên địa bàn sẽ chuyển sang xe điện hoặc các loại năng lượng thân thiện với môi trường. Đây là một bước đi đáng chú ý vì taxi chạy nhiều, tần suất cao, dễ thấy hiệu quả chuyển đổi hơn so với xe cá nhân. Để hỗ trợ mục tiêu này, Hà Nội đang nghiên cứu nhiều chính sách như:

• Hỗ trợ lãi vay cho doanh nghiệp.
• Hỗ trợ đầu tư trạm sạc.
• Ưu tiên điểm dừng đỗ.
• Tổ chức lại không gian giao thông theo hướng xanh hơn.

Nhưng rào cản lớn nhất vẫn là hạ tầng sạc. Khu vực nội đô Hà Nội có mật độ dân cư cao, quỹ đất hạn chế, trong khi các quy định và thủ tục pháp lý cho trạm sạc công cộng chưa thật sự đồng bộ. Nghĩa là muốn đặt một trạm sạc ở nơi thuận tiện vẫn không hề đơn giản. Thành phố hiện đang rà soát 110 vị trí tiềm năng để phát triển hạ tầng sạc, chủ yếu ở khu vực từ vành đai 3 trở vào. Đây là cách làm cho thấy xe điện không thể phát triển bằng khẩu hiệu, mà phải được tính bằng vị trí cụ thể, bản đồ giao thông cụ thể và khả năng vận hành thực tế.

• Xe điện cần hệ sinh thái, không chỉ cần người mua.
• Hạ tầng sạc là điều kiện tiên quyết.
• Pháp lý và tiêu chuẩn phải rõ thì doanh nghiệp mới dám đầu tư.
• Pin là khâu chiến lược, không thể bỏ qua.
• Giao thông công cộng vẫn phải phát triển song song.

Các ý kiến tại tọa đàm cũng cho rằng chuyển đổi xanh sẽ khó thành công nếu chỉ yêu cầu người dân bỏ xe xăng mà không có phương án đi lại thuận tiện hơn. Điều này rất thực tế: nếu xe điện chưa sạc tiện, xe buýt chưa tốt, tàu điện chưa phủ rộng, người dân sẽ khó thay đổi thói quen. Vì vậy, xe điện không nên được xem là giải pháp duy nhất. Nó là một phần trong bức tranh lớn hơn, cùng với tàu điện, xe buýt, quy hoạch đô thị và cách dùng năng lượng của cả nền kinh tế. Một điểm nữa là chính sách hỗ trợ cần tiến thêm một bước. Ngoài giảm thuế, phí hay lệ phí trước bạ, nhiều chuyên gia cho rằng nên tính đến tín dụng xanh cho người mua xe, ưu tiên xe điện trong khu vực công, mở rộng sạc ở khu dân cư và trung tâm thương mại, đồng thời sớm xây cơ chế tái sử dụng, tái chế pin.

• Hỗ trợ người mua xe bằng các công cụ tài chính dễ tiếp cận hơn.
• Khuyến khích cơ quan nhà nước và doanh nghiệp lớn dùng xe điện trước.
• Đẩy nhanh trạm sạc ở nơi người dân hay đến.
• Làm rõ cách thu hồi, tái chế pin cũ.
• Tăng tỷ lệ sản xuất linh kiện trong nước để giảm phụ thuộc nhập khẩu.

Về mặt thị trường, xe điện ở Việt Nam đã không còn là thử nghiệm mới mẻ. Vấn đề bây giờ là làm sao để nó bứt lên thành một thị trường ổn định, có luật chơi rõ ràng và có thể mở rộng lâu dài. Nếu làm tốt, lợi ích không chỉ nằm ở việc đường phố bớt khói bụi. Xe điện còn có thể mở ra cơ hội cho nhiều ngành khác như sản xuất pin, thiết bị sạc, linh kiện, phần mềm quản lý năng lượng và dịch vụ vận hành trạm sạc. Nói ngắn gọn, đây có thể là một hướng tăng trưởng mới, chứ không chỉ là thay một chiếc xe cũ bằng một chiếc xe mới.

Đọc bản tóm tắt trên Insight giúp bạn nắm nhanh ý chính mà không phải đi qua một bài dài nhiều chi tiết. Với những tin có nhiều thuật ngữ, số liệu và ý kiến chuyên gia như chủ đề xe điện, bản tóm tắt sẽ lọc ra phần quan trọng nhất để bạn hiểu ngay vấn đề nằm ở đâu: hạ tầng, chính sách hay công nghệ. Điểm hữu ích nhất là tiết kiệm thời gian. Chỉ trong vài phút, bạn vẫn biết được bức tranh chung, các con số đáng chú ý và những điều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hoặc công việc. Ngoài ra, Insight giúp giảm “nhiễu thông tin”. Thay vì đọc nhiều đoạn dễ bị lan man, bạn có thể theo dõi các ý được chia ngắn, dễ hiểu, có giải thích bằng ngôn ngữ phổ thông. Điều này đặc biệt phù hợp với người không làm trong ngành công nghệ nhưng vẫn muốn cập nhật đúng, đủ và nhanh.

Nếu bạn quan tâm đến kinh doanh, chính sách, công nghệ hay xu hướng tiêu dùng, các bản tóm tắt như thế này sẽ là cách rất tiện để bắt kịp thông tin mà không bị quá tải.