Các ngân hàng trung ương sẵn sàng đối phó rủi ro giá năng lượng tăng có gì mới?

• Nhiều ngân hàng trung ương lớn trên thế giới vừa quyết định chưa đổi lãi suất.
• Họ đang lo giá năng lượng tăng có thể kéo lạm phát lên cao trở lại.
• Xung đột ở Trung Đông làm rủi ro cho kinh tế toàn cầu lớn hơn.
• Một số nơi vẫn để ngỏ khả năng tăng lãi nếu lạm phát lan rộng.
• Ưu tiên hiện nay là ghìm giá cả nhưng không làm kinh tế chậm lại quá mạnh.

Trong hai ngày 18 và 19/3, nhiều ngân hàng trung ương lớn đồng loạt chọn cách đứng yên thay vì vội thay đổi lãi suất. Fed của Mỹ, Ngân hàng Trung ương Canada, rồi đến Anh, Nhật Bản, châu Âu, Thụy Sĩ và Thụy Điển đều giữ nguyên lãi suất tham chiếu.

Giá năng lượng có thể tăng thêm vì căng thẳng ở Trung Đông, từ đó làm lạm phát quay lại mạnh hơn. Nói đơn giản, khi xăng dầu, khí đốt và điện tăng giá, chi phí của doanh nghiệp và hộ gia đình đều tăng theo, rồi lan sang nhiều mặt hàng khác. Lạm phát là gì? Có thể hiểu dễ nhất là khi giá hàng hóa và dịch vụ tăng lên theo thời gian, khiến cùng một số tiền nhưng mua được ít thứ hơn. Khi lạm phát tăng quá nhanh, đời sống bị ảnh hưởng, còn ngân hàng trung ương thường phải can thiệp bằng cách điều chỉnh lãi suất. Trong lần này, các ngân hàng trung ương không chỉ nhìn vào giá cả mà còn lo sức khỏe của cả nền kinh tế. Nếu họ siết tiền tệ quá sớm, tăng trưởng có thể chậm lại. Nhưng nếu chần chừ quá lâu, lạm phát có thể bùng lên lần nữa.

• Điểm dễ thấy nhất là các nhà điều hành tiền tệ đang rất thận trọng.
• Họ muốn tránh lặp lại sai lầm từng bị chỉ trích sau đại dịch và sau xung đột Nga - Ukraine, khi phản ứng với lạm phát bị cho là chậm.
• Lần này, họ muốn xử lý giá cả mà không làm nền kinh tế rơi vào tình trạng xấu hơn.
• Mối nguy lớn nhất mà họ muốn tránh là “đình lạm”, tức tăng trưởng chậm nhưng giá cả vẫn tăng cao.

ECB là một trong những cơ quan thể hiện rõ sự lo ngại này. Ngân hàng Trung ương châu Âu cho rằng xung đột ở Trung Đông làm triển vọng kinh tế trở nên khó đoán hơn nhiều, đồng thời làm tăng rủi ro lạm phát và tăng trưởng đi xuống. Chủ tịch ECB Christine Lagarde nói khu vực đồng euro hiện có sức chống chịu khá tốt. Theo bà, lạm phát đang ở mức thấp hơn trước nên khu vực này có vị thế tốt hơn để đối phó với một cú sốc mới. Tuy vậy, ECB vẫn nâng dự báo lạm phát năm nay lên 2,6%, cao hơn mục tiêu 2%. Điều đáng chú ý là ECB cũng đưa ra các kịch bản khác nhau. Nếu cú sốc chỉ diễn ra ngắn, lạm phát có thể hạ nhiệt trở lại. Nhưng nếu nguồn cung năng lượng bị gián đoạn lâu hơn, lạm phát năm sau có thể lên đến 4,8%. Với nước Anh, thông điệp cũng khá tương tự. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Andrew Bailey nói cơ quan này sẽ phải hành động nếu tác động lên lạm phát kéo dài.

Tuy nhiên, ông cũng cố gắng hạ bớt kỳ vọng của thị trường về việc tăng lãi suất ngay. Thị trường lúc đó đã đoán rằng Ngân hàng Trung ương Anh có thể tăng lãi 2 lần trong năm, mỗi lần 0,25 điểm phần trăm. Nhưng Bailey nói chưa nên kết luận sớm rằng ngân hàng này chắc chắn sẽ nâng lãi suất. Theo ông, giữ nguyên lãi suất lúc này vẫn là lựa chọn phù hợp.

Vừa để giữ niềm tin, vừa không tạo ra phản ứng quá mạnh. Nếu nhà đầu tư tin rằng lãi suất sẽ tăng, họ sẽ thay đổi kế hoạch vay mượn, đầu tư và mua bán tài sản. Vì thế, mỗi phát biểu đều có thể ảnh hưởng đến thị trường tài chính. Nỗi lo lớn nhất lúc này xuất phát từ Trung Đông. Các đợt tấn công gần đây đã gây thiệt hại cho hạ tầng năng lượng, trong đó có nhà máy khí đốt lớn nhất thế giới ở Qatar, và nhiều khu vực tại vùng Vịnh cũng bị ảnh hưởng. Trước đó, Israel còn tấn công một mỏ khí đốt của Iran. Nói dễ hiểu, khi nguồn cung năng lượng bị gián đoạn, thị trường sẽ lo thiếu hàng. Và khi hàng hóa khan hiếm hơn, giá thường tăng lên. Giá dầu từng vọt mạnh, có lúc Brent lên tới 119 USD/thùng vào ngày 19/3 trước khi hạ xuống quanh 106 USD. Giá dầu, khí đốt và năng lượng khác có vai trò rất lớn trong nền kinh tế.

Chúng không chỉ ảnh hưởng đến xe cộ hay tiền điện, mà còn tác động đến vận chuyển, sản xuất, nông nghiệp và giá bán lẻ. Vì vậy, chỉ một biến động ở khu vực sản xuất năng lượng cũng có thể lan ra nhiều lĩnh vực.

• Xung đột ở Trung Đông đang làm nguồn cung năng lượng khó đoán hơn.
• Giá dầu tăng thường khiến chi phí vận chuyển và sản xuất tăng theo.
• Khi chi phí đầu vào tăng, doanh nghiệp có thể buộc phải nâng giá bán.
• Điều đó làm lạm phát lan rộng sang nhiều hàng hóa và dịch vụ khác.

Fed của Mỹ thì vẫn chưa muốn kết luận quá sớm. Chủ tịch Jerome Powell nói hiện còn quá sớm để đánh giá tác động thật sự của giá năng lượng tăng đối với kinh tế Mỹ. Ông cho rằng trong ngắn hạn, giá năng lượng cao sẽ đẩy lạm phát chung lên, nhưng chưa thể biết mức ảnh hưởng kéo dài bao lâu. Phản ứng của thị trường cũng thay đổi theo hướng thận trọng hơn. Nhà đầu tư giảm kỳ vọng rằng Fed sẽ sớm hạ lãi suất, thậm chí còn có người bắt đầu đặt cược vào khả năng ngược lại. Điều này cho thấy chỉ một biến động về địa chính trị cũng có thể làm thay đổi kỳ vọng tài chính trên diện rộng. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cũng để ngỏ khả năng tăng lãi suất trong ngắn hạn nếu tác động của giá dầu chỉ là tạm thời. Thống đốc Kazuo Ueda cho rằng diễn biến hiện nay có thể làm chi phí của doanh nghiệp tăng lên, rồi kéo giá bán hàng hóa lên cao hơn so với giai đoạn sau xung đột Nga - Ukraine.

Nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, ngân hàng trung ương sẽ không để tình trạng đó biến thành lạm phát kéo dài. Nghĩa là họ sẵn sàng can thiệp nếu thấy cú sốc giá không còn mang tính nhất thời. Một số ngân hàng khác trên thế giới cũng phát đi tín hiệu cảnh giác. Australia vừa tăng lãi suất lên mức cao nhất trong 10 tháng và cảnh báo rủi ro lạm phát do giá dầu tăng là đáng kể. Brazil thì hạ lãi suất ít hơn dự kiến, cho thấy họ cũng không quá thoải mái với môi trường giá cả hiện nay. Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ và Riksbank của Thụy Điển giữ nguyên lãi suất, đồng thời nói chưa thể biết xung đột sẽ tác động ra sao đến kinh tế. Đây là cách nói rất điển hình của các ngân hàng trung ương: họ chờ thêm dữ liệu thay vì ra quyết định quá sớm.

• Lạm phát chưa biến mất hoàn toàn, chỉ đang ở mức dễ kiểm soát hơn trước.
• Giá năng lượng tăng là một rủi ro mới, có thể làm mọi thứ đảo chiều.
• Ngân hàng trung ương không muốn vừa chống lạm phát vừa bóp nghẹt tăng trưởng.
• Nếu giá dầu và khí đốt tăng kéo dài, khả năng siết chính sách tiền tệ sẽ cao hơn.

Nhìn rộng ra, đây là bài toán rất khó cho các nhà điều hành kinh tế. Nếu họ giữ lãi suất thấp quá lâu, giá cả có thể tăng mạnh. Nếu họ tăng lãi quá nhanh, người dân và doanh nghiệp vay vốn sẽ chịu áp lực lớn hơn, còn hoạt động kinh doanh có thể chậm lại. Vì vậy, dù các ngân hàng trung ương đang nói cùng một thông điệp chung là “chưa hành động vội”, đó không phải sự bình tĩnh tuyệt đối. Đằng sau là sự chuẩn bị cho nhiều kịch bản khác nhau, nhất là khi xung đột tiếp tục tác động đến mạng lưới năng lượng toàn cầu. Ở góc nhìn thị trường, chính sự bấp bênh này mới là điều đáng chú ý nhất. Khi nguồn cung năng lượng bị đe dọa, rủi ro về đình lạm sẽ tăng lên. Đình lạm là tình trạng rất khó xử lý vì vừa có tăng trưởng chậm, vừa có giá cả cao. Charu Chanana, chiến lược gia đầu tư tại Saxo Bank, cho rằng đợt leo thang mới đã trở thành một bước ngoặt của thị trường.

Theo bà, vấn đề lúc này không chỉ là xung đột quân sự hay các tuyến vận tải như eo biển Hormuz nữa, mà là việc mạng lưới năng lượng bị tấn công trực tiếp. Khi đó, áp lực lên giá cả và kinh tế sẽ lớn hơn nhiều.

Insight giúp bạn nắm nhanh những tin khó mà không cần đọc hết bài dài. Với các chủ đề như lãi suất, lạm phát hay giá dầu, bài gốc thường có nhiều số liệu, tên tổ chức và phát biểu rải rác, dễ khiến người không chuyên bị “ngợp”. Bản tóm tắt của Insight gom lại thành ý chính rõ ràng, ngắn gọn và dễ nhớ. Lợi ích lớn nhất là tiết kiệm thời gian. Bạn chỉ cần vài phút để biết chuyện gì đang xảy ra, ai đang quyết định điều gì, và việc đó có thể ảnh hưởng thế nào đến đời sống, giá cả hay thị trường. Insight cũng giúp lọc nhiễu. Thay vì phải tự tách phần quan trọng khỏi phần dẫn dắt và trích dẫn dài, bạn nhận ngay bức tranh tổng thể bằng tiếng Việt dễ hiểu. Nhờ vậy, dù không làm trong ngành tài chính hay kinh tế, bạn vẫn có thể theo kịp tin tức và hiểu được vì sao một biến động ở Trung Đông lại có thể ảnh hưởng đến lãi suất, giá xăng dầu và kinh tế toàn cầu.