Hơn 15 ngày Việt Nam nỗ lực kìm giá, bảo đảm nguồn cung xăng dầu có gì mới?

• Việt Nam đã điều hành giá xăng dầu rất linh hoạt trong hơn 15 ngày qua để hạn chế tăng sốc.
• Khi căng thẳng ở Trung Đông làm giá dầu thế giới biến động, Chính phủ lập tức vào cuộc để giữ nguồn cung trong nước.
• Nhiều công cụ được dùng cùng lúc như giảm thuế nhập khẩu, xả Quỹ bình ổn giá và tăng tìm kiếm nguồn cung mới.
• Việt Nam cũng đẩy mạnh ngoại giao năng lượng, làm việc với nhiều nước để mua thêm dầu thô và khí đốt.
• Ngoài chuyện giá cả, Nhà nước còn siết kiểm tra thị trường và khuyến khích tiết kiệm năng lượng, dùng xe điện, năng lượng sạch.

Trong hơn nửa tháng qua, thị trường xăng dầu Việt Nam chịu tác động mạnh từ việc giá dầu thế giới lên xuống thất thường. Nguyên nhân chính đến từ căng thẳng leo thang ở Trung Đông, khiến nguồn cung toàn cầu bị lo ngại và giá dầu khó đoán hơn bình thường. Với một nền kinh tế vẫn phụ thuộc khá lớn vào nhiên liệu nhập khẩu, Việt Nam khó tránh khỏi tác động. Vì vậy, cơ quan điều hành đã phải phản ứng nhanh, linh hoạt hơn mọi khi để vừa giữ được nguồn cung, vừa tránh giá xăng dầu tăng quá mạnh gây ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống. Trong khoảng thời gian từ đầu tháng 3 đến nay, giá xăng dầu trong nước đã được điều chỉnh tới 8 lần. Đây là mức điều chỉnh khá dày, cho thấy cơ quan quản lý đang bám rất sát diễn biến thị trường thế giới để phản ứng kịp thời. Điều đáng chú ý là không chỉ xử lý phần “ngọn” là giá bán lẻ, Việt Nam còn đồng thời tìm cách giữ phần “gốc” là nguồn hàng.

Nếu không có đủ dầu thô và sản phẩm xăng dầu đầu vào, việc bình ổn giá trong nước sẽ rất khó bền vững. Hai nhà máy lọc dầu lớn là Dung Quất và Nghi Sơn hiện vẫn đang đáp ứng phần lớn nhu cầu xăng dầu trong nước, khoảng 65-70%. Nói đơn giản, đây là nơi “chế biến” dầu thô thành xăng, dầu diesel và các sản phẩm năng lượng khác để đưa ra thị trường. Tuy vậy, mức tự chủ này chưa có nghĩa là Việt Nam hoàn toàn tự lo được nguồn năng lượng. Dầu thô đầu vào vẫn phải nhập khẩu nhiều, nên khi thị trường quốc tế biến động mạnh thì nước ta vẫn chịu áp lực nhất định. Để tránh đứt gãy nguồn cung, Chính phủ đã chỉ đạo nhiều bộ ngành cùng vào cuộc. Các văn bản điều hành, chỉ thị và công điện hỏa tốc được ban hành liên tục để xử lý nhanh từng tình huống phát sinh. Một điểm quan trọng là Việt Nam không chỉ chờ thị trường “tự ổn định”, mà chủ động đi tìm thêm nguồn hàng từ bên ngoài.

Đây là cách giảm rủi ro khi một vài nguồn cung truyền thống có thể bị ảnh hưởng bởi địa chính trị. Trong thời gian ngắn, Thủ tướng đã điện đàm hoặc làm việc với lãnh đạo, đại sứ của nhiều nước như Kuwait, Nhật Bản, UAE, Qatar và Algeria. Mục tiêu là mở rộng kênh mua dầu, bảo đảm đủ nguyên liệu cho lọc dầu trong nước. Nhờ các cuộc tiếp xúc này, Việt Nam đã huy động được khoảng 4 triệu thùng dầu từ các đối tác. Đồng thời, cơ quan chức năng cũng tìm cách tiếp cận nguồn dự trữ quốc tế để có thêm “đệm an toàn” khi thị trường biến động xấu. Song song với việc tìm nguồn cung, Chính phủ cũng can thiệp vào giá bằng nhiều công cụ khác nhau. Hiểu đơn giản, đây là cách dùng một loạt biện pháp tài chính và quản lý để “ghìm” mức tăng giá, tránh tạo cú sốc cho người dân và doanh nghiệp.

• Giảm thuế nhập khẩu về 0% đối với nhiều mặt hàng xăng dầu từ ngày 9/3.
• Xả Quỹ bình ổn giá với mức khá lớn trong các kỳ điều hành gần đây.
• Nghiên cứu tiếp tục dùng thuế, phí và ngân sách nếu cần thiết.
• Chuẩn bị kịch bản hỗ trợ thêm nếu thị trường xấu hơn nữa.

Quỹ bình ổn giá có thể hiểu là một khoản “đệm tài chính” được dùng để làm giá xăng dầu bớt tăng đột ngột. Khi giá thế giới tăng mạnh, nhà điều hành có thể chi quỹ này để bù bớt, giúp giá bán lẻ trong nước không nhảy vọt quá nhanh. Trong một kỳ điều hành giữa tháng 3, mức xả quỹ được thực hiện ở mức khá cao, khoảng 4.000-5.000 đồng mỗi lít với một số mặt hàng. Tính chung sau 6 kỳ điều hành, số tiền đã chi từ quỹ vào khoảng 3.000 tỷ đồng để kìm giá. Điều hành như vậy không chỉ nhằm làm giá thấp đi trong ngắn hạn, mà còn để tránh tác động lan sang nhiều lĩnh vực khác. Khi xăng dầu tăng quá mạnh, chi phí vận tải, sản xuất, phân phối hàng hóa cũng tăng theo. Nói cách khác, xăng dầu là đầu vào của rất nhiều ngành. Nếu giá nhiên liệu biến động mạnh, người tiêu dùng có thể thấy ngay qua giá vé xe, giá thực phẩm, hàng hóa tiêu dùng và chi phí sinh hoạt.

Bên cạnh giá cả, cơ quan quản lý còn đặc biệt chú trọng chuyện kiểm tra thị trường. Mục tiêu là ngăn việc găm hàng chờ giá lên, đầu cơ hay buôn lậu qua biên giới. Các biện pháp này rất cần thiết vì nếu một số doanh nghiệp cố tình giữ hàng hoặc bán không đúng quy định, thị trường có thể thiếu hụt giả tạo. Khi đó giá sẽ bị đẩy lên do tâm lý lo ngại, chứ không hẳn vì nguồn cung thực sự thiếu.

• Tăng kiểm tra ở các đầu mối và cửa hàng bán lẻ.
• Ngăn chặn găm hàng, nâng giá và buôn lậu.
• Yêu cầu doanh nghiệp duy trì nguồn hàng ổn định.
• Xử lý nghiêm hành vi trục lợi và gian lận thương mại.

Tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi sang năng lượng sạch. Đây là cách giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu, từ đó giảm áp lực mỗi khi thị trường thế giới biến động. Tiết kiệm năng lượng ở đây không phải là khẩu hiệu chung chung, mà là những việc rất cụ thể. Ví dụ: dùng xăng dầu hợp lý hơn, giảm lãng phí nhiên liệu, tối ưu phương tiện vận tải, và thay dần bằng các nguồn năng lượng hiệu quả hơn. Thủ tướng đã yêu cầu các bộ ngành, địa phương tích hợp mục tiêu tiết kiệm năng lượng vào chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển. Điều này có nghĩa là không coi tiết kiệm năng lượng là việc phụ, mà là một phần của cách phát triển lâu dài. Một số hướng được thúc đẩy gồm phát triển xe điện, xây thêm trạm sạc, tăng sử dụng nhiên liệu sinh học và khuyến khích giao thông điện. Đây là những bước nhằm giảm dần sự lệ thuộc vào xăng dầu truyền thống.

Nếu nhìn tổng thể, cách điều hành trong hơn 15 ngày qua cho thấy Việt Nam đang dùng đồng thời ba lớp giải pháp. Lớp đầu tiên là giữ nguồn cung; lớp thứ hai là hạ nhiệt giá; lớp thứ ba là chuẩn bị cho tương lai ít phụ thuộc hơn vào nhiên liệu hóa thạch.

• Chủ động nhập thêm và đa dạng hóa nguồn dầu thô.
• Dùng thuế, quỹ bình ổn và ngân sách để giảm sốc giá.
• Tăng kiểm tra thị trường, tránh đầu cơ và buôn lậu.
• Khuyến khích tiết kiệm năng lượng và chuyển sang nguồn sạch hơn.
• Xây kịch bản ứng phó để không bị động nếu khủng hoảng kéo dài.

Điểm đáng chú ý là giá xăng dầu Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Theo số liệu được dẫn lại, mức giá trong nước tính đến giữa tháng 3 nhìn chung nằm ở nhóm trung bình khu vực, chứ không phải cao nhất. Điều này cho thấy các biện pháp điều hành đã phần nào phát huy tác dụng. Tuy nhiên, vì thị trường thế giới vẫn khó lường, việc giữ ổn định lâu dài sẽ còn phụ thuộc vào diễn biến địa chính trị, giá dầu thô và khả năng đa dạng hóa nguồn cung của Việt Nam. Quan trọng hơn cả, câu chuyện xăng dầu lần này không chỉ là chuyện “đổ đầy bình”. Nó phản ánh cách một nền kinh tế ứng phó với rủi ro bên ngoài: vừa phải giữ thị trường không xáo trộn, vừa phải chuẩn bị cho tương lai tiết kiệm năng lượng hơn, linh hoạt hơn và ít phụ thuộc hơn.

Nếu bạn không có nhiều thời gian theo dõi tin tức, các bài tóm tắt trên Insight giúp bạn nắm ý chính rất nhanh mà không phải đọc cả bài dài. Thay vì mất 10-15 phút lọc thông tin, bạn chỉ cần vài phút để hiểu vấn đề đang xảy ra là gì, ai đang xử lý và tác động đến đời sống ra sao. Insight cũng giúp lọc bớt phần rối, phần lặp và những chi tiết quá chuyên môn. Nội dung được viết lại theo cách dễ hiểu, ngắn gọn, nhưng vẫn giữ đúng ý chính của bài gốc, nên phù hợp cho người muốn cập nhật nhanh mà không bị “ngợp” bởi số liệu hay thuật ngữ.

Nguyên nhân, cách xử lý và hệ quả. Điều này rất hữu ích nếu bạn cần nắm tin để trao đổi công việc, theo dõi kinh tế, hoặc đơn giản là muốn hiểu chuyện gì đang ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu hàng ngày.