Năng lực tên lửa của Iran làm đau đầu Mỹ và Israel có gì mới?

• Iran vẫn còn nhiều tên lửa và drone, nên Mỹ và Israel chưa thể yên tâm.
• Tên lửa của Iran bay xa, có thể chạm tới Israel và nhiều mục tiêu trong khu vực.
• Drone của Iran rẻ hơn tên lửa nên dễ sản xuất và có thể dùng lâu hơn.
• Mỹ và Israel nói đã phá hủy nhiều bệ phóng, nhưng Iran phủ nhận bị “hết hàng”.
• Dù tấn công giảm, các đợt phóng vũ khí vẫn gây rủi ro cho an ninh và nguồn năng lượng.

Iran đang là một trong những cái tên khiến Mỹ và Israel phải tính toán rất kỹ trong cuộc xung đột ở Trung Đông. Lý do chính là nước này còn sở hữu một kho tên lửa và máy bay không người lái, hay còn gọi là drone, đủ lớn để tiếp tục gây sức ép trong khu vực. Theo bài viết gốc, cả Mỹ lẫn Israel đều xem việc làm suy yếu năng lực tấn công từ xa của Iran là mục tiêu quan trọng. Nhưng đây không phải chuyện đơn giản, vì Iran đã xây dựng năng lực này trong nhiều năm và có cách sản xuất, cất giữ khá khó tiếp cận. Tên lửa đạn đạo là loại tên lửa bay theo quỹ đạo rất cao rồi lao xuống mục tiêu với tốc độ lớn. Nói dễ hiểu, đó là kiểu vũ khí có thể đi rất xa, rất nhanh và khó chặn hơn những loại vũ khí thông thường. Nhiều mẫu tên lửa của Iran được cho là có tầm bắn khoảng 2.000 km, đủ để vươn tới Israel. Kho vũ khí của Iran lớn đến mức nào?

Đây là câu hỏi không có câu trả lời chính xác tuyệt đối. Các ước tính được nêu ra khá khác nhau, từ khoảng 2.500 đến khoảng 6.000 tên lửa trước khi xung đột leo thang. Điều đáng chú ý là Iran không chỉ có một vài mẫu thử nghiệm. Nước này được đánh giá là có kho tên lửa đạn đạo lớn nhất Trung Đông, và còn phát triển nhiều loại khác nhau để phục vụ nhiều tình huống chiến đấu. Bên cạnh tên lửa, Iran còn là một nước sản xuất drone quy mô lớn. Drone là máy bay không người lái, có thể dùng để do thám hoặc tấn công, thường rẻ hơn nhiều so với tên lửa đắt tiền.

• Tên lửa có tầm bắn xa, đủ vượt ra ngoài lãnh thổ Iran.
• Drone có thể sản xuất số lượng lớn, chi phí thấp hơn tên lửa.
• Một số tên lửa mang đầu đạn chùm, khiến việc đánh chặn khó hơn.
• Iran có các cơ sở đặt vũ khí nằm sâu trong đất, khó phá hủy hoàn toàn.
• Năng lực này không chỉ ảnh hưởng tới Israel mà còn tới an ninh Trung Đông nói chung.

Trong bài gốc, có chi tiết cho thấy Iran đã xây dựng các “thành phố tên lửa” ngầm. Đây là cách nói về các cơ sở cất giữ và phóng tên lửa nằm dưới lòng đất, giúp bảo vệ vũ khí trước đòn tấn công từ bên ngoài. Những cơ sở này được cho là nằm ở nhiều địa điểm khác nhau, trong đó có gần thủ đô Tehran và một số tỉnh khác. Việc phân tán như vậy khiến đối phương khó tấn công một lần là làm tê liệt toàn bộ. Ngoài ra, Iran từng phóng tên lửa từ dưới lòng đất, cho thấy mức độ chuẩn bị của họ không hề đơn giản. Điều này có nghĩa là ngay cả khi một số bệ phóng trên mặt đất bị phá hủy, Iran vẫn còn lựa chọn khác để tiếp tục phản ứng. Về drone, Iran được mô tả là có khả năng sản xuất rất mạnh. Con số được dẫn ra là khoảng 10.000 chiếc mỗi tháng, nếu đúng thì đây là mức rất lớn, đủ để bù đắp phần nào cho việc tên lửa đắt và khó thay thế hơn.

Drone Shahed là cái tên được nhắc nhiều trong các cuộc xung đột gần đây. Đây là loại drone được Iran phát triển và xuất khẩu với số lượng lớn, trong đó có việc bán cho Nga để sử dụng ở Ukraine. Lý do loại vũ khí này được ưa chuộng là vì nó rẻ, dễ triển khai và có thể gây áp lực liên tục.

• Tên lửa giống như “đòn đánh mạnh” nhưng tốn kém.
• Drone giống như “đòn quấy rối liên tục” với chi phí thấp hơn.
• Nếu một bên còn nhiều drone, họ có thể duy trì sức ép lâu hơn.
• Nếu một bên còn nhiều tên lửa, họ vẫn giữ được khả năng gây thiệt hại lớn trong thời gian ngắn.

Vấn đề của Iran hiện nay là họ còn lại bao nhiêu vũ khí sau các đợt tấn công và phản công. Đây là câu hỏi quan trọng vì số lượng còn lại sẽ quyết định họ có thể tiếp tục bắn bao lâu và ở mức độ nào. Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng năng lực tên lửa đạn đạo của Iran về cơ bản đã bị phá hủy. Tuy nhiên, các đánh giá khác thận trọng hơn. Một tướng cấp cao của Mỹ nhận định Iran vẫn còn “một số năng lực” để tiếp tục tấn công các mục tiêu của Mỹ và đồng minh ở Trung Đông. Phía Israel cũng cho rằng năng lực tên lửa và drone của Iran đã giảm mạnh, nhất là sau khi nhiều bệ phóng bị phá hủy. Israel nói thêm rằng họ còn nhắm vào cả các nhà máy sản xuất tên lửa và drone của Iran. Iran thì phủ nhận việc đã cạn kho vũ khí. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran khẳng định họ vẫn còn tên lửa và việc sản xuất vẫn diễn ra.

Nói cách khác, Tehran muốn gửi thông điệp rằng họ chưa bị đặt vào thế “hết đạn”. Nhưng dù Iran chưa cạn kho, việc duy trì nguồn cung vẫn có thể khó. Lý do là nước này khó được tiếp tế dễ dàng từ các cường quốc như Nga hay Trung Quốc. Khi nguồn bổ sung bên ngoài không ổn định, khả năng duy trì chiến dịch kéo dài sẽ bị hạn chế. Ngoài chuyện tự sản xuất, Iran trước đó còn cung cấp một phần vũ khí cho Hezbollah ở Lebanon và Houthi ở Yemen. Điều này có nghĩa là kho vũ khí của họ không chỉ dùng cho chính Iran mà còn phải chia sẻ cho các lực lượng đồng minh trong khu vực.

• Kho vũ khí không phải là vô hạn.
• Một phần đã được dùng trong các cuộc đụng độ trước đó.
• Một phần có thể đã chuyển cho lực lượng đồng minh.
• Bị tấn công vào bệ phóng cũng làm giảm khả năng phản công nhanh.
• Nếu nhà máy bị phá hỏng, việc bù lại sẽ mất thời gian.

Trên thực địa, cường độ tấn công của Iran được cho là đã giảm so với trước. Nhưng các đợt phóng tên lửa và drone vẫn diễn ra, và vẫn đủ để gây hư hại cho cơ sở năng lượng ở một số nơi trong khu vực. Điều này rất quan trọng vì trong chiến tranh hiện đại, không chỉ mục tiêu quân sự mới bị ảnh hưởng. Các cơ sở điện, dầu khí, kho cảng hay đường vận chuyển cũng có thể bị gián đoạn, kéo theo tác động rộng hơn nhiều so với phạm vi một cuộc tấn công riêng lẻ. Ngay cả khi số đợt tấn công ít hơn, rủi ro vẫn còn lớn. Các nước vùng Vịnh, các tuyến vận chuyển và nguồn cung năng lượng toàn cầu đều có thể chịu ảnh hưởng nếu tình hình kéo dài hoặc leo thang. Điều đó giải thích vì sao Mỹ và Israel vẫn muốn tiếp tục làm giảm năng lực tên lửa của Iran. Không chỉ là câu chuyện phòng thủ trước mắt, mà còn là tìm cách ngăn xung đột lan rộng thêm trong khu vực.

Một điểm khác cũng đáng chú ý là tên lửa và drone của Iran không hoạt động tách rời. Chúng được dùng cùng nhau, hoặc xen kẽ nhau, để gây áp lực từ nhiều hướng. Tên lửa tạo sức phá lớn, còn drone giúp duy trì nhịp tấn công và làm đối phương phải tiêu tốn chi phí phòng thủ. Nói đơn giản, bên nào muốn phòng thủ trước các đợt tấn công kiểu này phải bỏ ra rất nhiều tiền cho radar, tên lửa đánh chặn và hệ thống cảnh báo sớm. Trong khi đó, bên tấn công có thể dùng drone rẻ hơn để buộc đối phương phải chi nhiều hơn. Điều này tạo ra một bài toán khó cho Mỹ và Israel. Nếu đánh phá được nhiều bệ phóng và nhà máy, họ có thể làm giảm sức tấn công của Iran. Nhưng nếu không phá được hết, Iran vẫn có thể tiếp tục phóng vũ khí theo từng đợt. Tóm lại, mối lo lớn nhất của Mỹ và Israel không chỉ là một đòn tấn công đơn lẻ, mà là khả năng Iran còn đủ vũ khí để kéo dài cuộc đối đầu.

Với một kho tên lửa lớn, mạng lưới sản xuất drone mạnh và nhiều cơ sở được đặt ngầm, Iran vẫn là một đối thủ khó xử lý nhanh.

• Khả năng tấn công từ xa của Iran.
• Năng lực phòng thủ và phá hủy của Mỹ, Israel.
• Thời gian và mức độ Iran có thể duy trì kho vũ khí.
• Mức độ lan rộng của xung đột sang các nước khác trong khu vực.

Chính vì vậy, dù có thông tin nói Iran bị suy yếu, câu chuyện vẫn chưa kết thúc. Cục diện thực sự sẽ phụ thuộc vào việc Iran còn lại bao nhiêu tên lửa, còn sản xuất được bao nhiêu drone, và Mỹ cùng Israel có phá hủy thêm được bao nhiêu cơ sở liên quan trong thời gian tới.

Insight giúp bạn nắm tin nhanh mà không phải đọc một bài dài hàng nghìn chữ. Thay vì mất nhiều thời gian đi qua các chi tiết lặp lại hoặc quá chuyên môn, bạn chỉ cần vài phút để hiểu được điều cốt lõi của sự việc. Điểm hữu ích nhất là Insight lọc bớt “nhiễu”. Tin quốc tế, công nghệ hay kinh tế thường có nhiều thuật ngữ và số liệu dễ làm người đọc rối. Bản tóm tắt sẽ chuyển những khái niệm khó thành cách nói gần gũi hơn, để bạn biết chuyện gì đang xảy ra, ai liên quan và vì sao nó quan trọng.

Tiết kiệm thời gian, vẫn nắm được ý chính, và đủ thông tin để đọc tiếp nếu cần. Nếu muốn hiểu nhanh một sự kiện lớn mà không bị ngợp bởi chi tiết, Insight là lựa chọn phù hợp để bắt đầu.