Iran đề nghị Mỹ - Israel bồi thường vì tập kích cơ sở hạt nhân có gì mới?

• Iran yêu cầu Mỹ và Israel bồi thường vì các đợt tấn công vào cơ sở hạt nhân của nước này.
• Ngoại trưởng Iran nói những cuộc tập kích này đã vi phạm luật quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc.
• Iran cũng đề nghị Hội đồng Bảo an yêu cầu Israel tham gia Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân.
• Mỹ và Israel nói họ tấn công để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, còn Iran bác bỏ cáo buộc này.
• WHO cảnh báo xung đột quanh các địa điểm hạt nhân đang đẩy tình hình Trung Đông vào giai đoạn rất nguy hiểm.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi vừa gửi thư tới Tổng Thư ký Liên hợp quốc và các thành viên Hội đồng Bảo an, đề nghị cơ quan này yêu cầu Mỹ và Israel bồi thường thiệt hại sau các cuộc tấn công vào cơ sở hạt nhân của Iran. Theo phía Iran, những đợt tập kích gần đây không chỉ gây hư hại vật chất mà còn là hành động xâm phạm hòa bình quốc tế. Tehran cho rằng đây là vấn đề nghiêm trọng vì các cơ sở bị nhắm tới đều là cơ sở dân sự, tức phục vụ mục đích hòa bình chứ không phải quân sự. Trong thư, ông Araghchi nhấn mạnh rằng các nước bị cho là gây ra thiệt hại phải làm ba việc: dừng hành động, đưa ra bảo đảm để không lặp lại, và bồi thường đầy đủ cho tổn thất đã gây ra. Nói đơn giản, Iran muốn không chỉ lời xin lỗi mà còn cả cam kết và trách nhiệm vật chất.

Ông cũng cáo buộc việc tấn công các địa điểm như Natanz ở miền Trung Iran và khu vực gần nhà máy điện hạt nhân Bushehr là vi phạm nhiều quy định quốc tế, gồm Hiến chương Liên hợp quốc và các quy tắc của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, thường được gọi là IAEA. IAEA là tổ chức quốc tế giám sát việc sử dụng năng lượng hạt nhân, nhằm bảo đảm nó phục vụ mục đích hòa bình và an toàn. Iran còn kêu gọi Hội đồng Bảo an yêu cầu Israel tham gia Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân, viết tắt là NPT. Đây là thỏa thuận quốc tế nhằm ngăn việc lan rộng vũ khí hạt nhân trên thế giới, đồng thời khuyến khích các nước dùng hạt nhân cho mục đích hòa bình. Sự việc diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel tiếp tục leo thang. Iran nói một phần cơ sở tại Natanz đã bị tấn công, sau đó nước này đáp trả nhằm vào khu vực đặt cơ sở hạt nhân của Israel.

Mỹ và Israel cho rằng các cuộc tập kích là cần thiết để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Trong khi đó, Iran nhiều lần bác bỏ cáo buộc này, khẳng định chương trình hạt nhân của họ nhằm phục vụ mục tiêu dân sự và phát triển năng lượng.

• Nếu một bên cho rằng đối phương đang chuẩn bị “đồ nguy hiểm”, họ có thể biện minh cho việc tấn công trước.
• Nhưng nếu bên bị tấn công nói họ chỉ dùng cho mục đích hòa bình, thì tranh cãi sẽ chuyển sang câu hỏi: ai đúng, ai sai, và luật quốc tế đứng về phía nào.
• Trong trường hợp này, Iran đang muốn đưa vấn đề trở lại sân chơi ngoại giao và pháp lý của Liên hợp quốc.

Một điểm đáng chú ý là không chỉ Iran lên tiếng. Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cũng cảnh báo các cuộc không kích gần những địa điểm nhạy cảm liên quan đến hạt nhân ở Iran và Israel đang đẩy khu vực vào “giai đoạn nguy hiểm”. Ông Tedros cho rằng các cuộc tấn công vào địa điểm hạt nhân có thể tạo ra rủi ro lớn hơn nhiều so với thiệt hại trước mắt. Lý do là nếu xảy ra sự cố liên quan đến vật liệu hạt nhân, hậu quả có thể ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường trong thời gian dài. Để người không chuyên dễ hiểu, “sự cố hạt nhân” ở đây không nhất thiết là nổ hạt nhân như trong phim, mà có thể là rò rỉ, hư hại hoặc phát tán chất nguy hiểm từ cơ sở hạt nhân. Khi đó, người dân xung quanh có thể phải đối mặt với nguy cơ sức khỏe, ô nhiễm và khủng hoảng sơ tán.

WHO cũng nói họ đã chuẩn bị cho các tình huống khẩn cấp bằng cách huấn luyện nhân viên và người của Liên hợp quốc tại 13 quốc gia. Việc này nhằm giúp lực lượng cứu trợ phản ứng nhanh hơn nếu có sự cố hạt nhân xảy ra. Ông Tedros kêu gọi các bên kiềm chế tối đa và tránh mọi hành động có thể dẫn tới tai nạn hạt nhân. Theo ông, điều quan trọng nhất lúc này là hạ nhiệt xung đột và bảo vệ dân thường. Nói rộng hơn, xung đột ở Trung Đông không chỉ là chuyện quân sự. Nó còn ảnh hưởng đến y tế, môi trường, năng lượng và đời sống dân thường trên diện rất rộng.

• Hạ tầng năng lượng ở vùng Vịnh bị tấn công, làm gián đoạn nguồn cung dầu khí.
• Giá năng lượng thế giới bị đẩy lên do thị trường lo ngại thiếu hụt.
• Các khu dân cư, bệnh viện và trường học bị ảnh hưởng, khiến khủng hoảng nhân đạo nặng thêm.
• Dân thường là nhóm chịu thiệt hại lớn nhất vì họ khó tự bảo vệ mình trước chiến sự.

Các quan chức nhân quyền của Liên hợp quốc cũng cảnh báo rằng số phận của người dân thường đang ngày càng bị đặt vào tình thế nguy hiểm hơn khi giao tranh lan tới những khu vực đông dân cư và các công trình thiết yếu. Điều này khiến việc bảo vệ thường dân trở thành một ưu tiên cấp bách. Nếu nhìn theo góc độ ngoại giao, lá thư của Iran có thể được xem là nỗ lực tạo sức ép quốc tế lên Mỹ và Israel. Tehran muốn biến câu chuyện từ xung đột song phương thành vấn đề pháp lý và trách nhiệm ở cấp Liên hợp quốc. Nhưng trên thực tế, việc các bên đồng ý với nhau hay không còn phụ thuộc vào diễn biến chiến sự và thái độ của các nước lớn trong Hội đồng Bảo an. Trong những tranh chấp như thế này, luật quốc tế có vai trò quan trọng, nhưng không phải lúc nào cũng giúp giải quyết ngay lập tức.

• Iran nói các cuộc tấn công vào cơ sở hạt nhân của mình là sai luật.
• Tehran muốn Mỹ và Israel bồi thường thiệt hại.
• Iran cũng yêu cầu Israel tham gia NPT.
• Mỹ và Israel khẳng định họ hành động để ngăn Iran làm vũ khí hạt nhân.
• WHO cảnh báo nguy cơ leo thang và hậu quả với sức khỏe, môi trường, dân thường.

Điểm mấu chốt của vụ việc là cuộc đối đầu này không còn chỉ là tranh cãi ngoại giao, mà đã chạm vào những khu vực rất nhạy cảm: cơ sở hạt nhân, an toàn môi trường và sinh mạng dân thường. Vì vậy, mọi động thái quân sự tiếp theo đều có thể làm tình hình xấu đi nhanh hơn. Với người theo dõi thời sự quốc tế, câu chuyện này cho thấy một thực tế quen thuộc: khi các bên không tin nhau, mỗi đòn đáp trả đều có thể kéo theo một vòng căng thẳng mới. Và khi điểm nóng là cơ sở hạt nhân, mức độ rủi ro sẽ cao hơn rất nhiều so với các mục tiêu quân sự thông thường.

Insight giúp bạn nắm nhanh bản chất của tin tức mà không phải đọc hết một bài dài. Với các chủ đề phức tạp như xung đột quốc tế, hạt nhân hay luật quốc tế, phần tóm tắt sẽ chuyển những chi tiết khó hiểu thành ngôn ngữ dễ theo dõi hơn. Lợi ích lớn nhất là tiết kiệm thời gian. Chỉ trong vài phút, bạn đã biết ai làm gì, vì sao chuyện này quan trọng, và tác động chính là gì. Ngoài ra, Insight giúp lọc bớt phần nhiễu. Tin tức quốc tế thường có nhiều thuật ngữ, dẫn chiếu pháp lý và thông tin phụ; bản tóm tắt sẽ giữ lại ý chính để bạn không bị lạc trong quá nhiều chi tiết. Với cách trình bày ngắn gọn, chia đoạn rõ ràng và ưu tiên giải thích bằng lời dễ hiểu, Insight phù hợp cho người bận rộn, người không chuyên công nghệ, hoặc bất kỳ ai muốn cập nhật tin tức nhanh mà vẫn nắm đúng trọng tâm.