Mỹ không thiếu tiền đánh Iran dù quân đội mới 'xin' thêm 200 tỉ USD có gì mới?

• Mỹ nói vẫn đủ tiền để tiếp tục các hoạt động quân sự liên quan Iran.
• Việc Lầu Năm Góc xin thêm 200 tỉ USD chỉ là ngân sách bổ sung, theo Bộ Tài chính Mỹ.
• Ngân sách quốc phòng Mỹ năm 2026 đã ở mức rất cao, 840 tỉ USD.
• Nhiều nghị sĩ Mỹ phản đối khoản xin thêm này vì lo chiến tranh sẽ quá tốn kém.
• Chính quyền Trump phát tín hiệu vừa muốn giảm căng thẳng, vừa đe dọa mạnh tay hơn với Iran.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định Washington không rơi vào tình trạng “thiếu tiền” để theo đuổi các hoạt động quân sự chống Iran. Ông nói khoản 200 tỉ USD mà Lầu Năm Góc vừa đề xuất không có nghĩa là Mỹ đã cạn ngân sách, mà chỉ là phần bổ sung để chuẩn bị cho nhu cầu quân sự trong tương lai. Nói đơn giản, “ngân sách bổ sung” giống như xin thêm tiền ngoài khoản đã được duyệt trước đó. Một bên là khoản chi chính đã được Quốc hội thông qua, còn khoản bổ sung là phần xin thêm khi tình hình thay đổi hoặc khi quân đội muốn tăng trang bị, tăng dự trữ. Theo ông Bessent, chính quyền Tổng thống Donald Trump không có ý định tăng thuế để trả cho chiến tranh. Ông nhấn mạnh Mỹ “còn nhiều tiền” và việc tăng chi quốc phòng là một phần trong định hướng xây dựng quân đội mạnh hơn.

Điều này diễn ra trong bối cảnh ngân sách quốc phòng Mỹ cho năm tài khóa 2026 đã lên tới 840 tỉ USD, mức rất lớn ngay cả với một nền kinh tế hàng đầu thế giới. Khoản ngân sách bổ sung 200 tỉ USD vì thế càng khiến nhiều người chú ý, nhất là khi chiến sự với Iran mới chỉ bước vào giai đoạn đầu. Một số nghị sĩ ở cả Hạ viện lẫn Thượng viện Mỹ, kể cả người của Đảng Cộng hòa, đã bày tỏ sự phản đối. Lý do chính là họ lo khoản chi mới sẽ kéo ngân sách quân sự phình to hơn nữa, trong khi hiệu quả và thời gian của cuộc xung đột vẫn chưa rõ ràng. Theo các quan chức Nhà Trắng báo cáo với Quốc hội, Mỹ đã tiêu hơn 11 tỉ USD chỉ trong 6 ngày đầu giao tranh với Iran. Đây là con số đủ cho thấy chiến dịch này có thể ngốn tiền rất nhanh nếu kéo dài. Để dễ hình dung, khi một cuộc chiến tiêu tiền theo tốc độ lớn như vậy, chi phí không chỉ nằm ở vũ khí.

Nó còn gồm nhiên liệu, vận hành tàu chiến, máy bay, phòng thủ tên lửa, hậu cần, bảo dưỡng và cả việc thay thế khí tài bị hao mòn.

• Các khoản chi quân sự thường không chỉ là “mua bom đạn”.
• Chúng còn gồm vận hành, tiếp tế, sửa chữa và bảo trì.
• Càng kéo dài, chi phí càng tăng nhanh.
• Vì vậy, “ngân sách bổ sung” thường là dấu hiệu cho thấy chiến sự có thể tốn kém hơn dự tính.
• Đây là lý do Quốc hội Mỹ dễ tranh cãi khi phải duyệt thêm tiền.

Một điểm đáng chú ý khác là thông điệp từ phía ông Trump đang có vẻ không nhất quán. Chỉ một ngày trước đó, ông nói các mục tiêu quân sự “gần như hoàn tất” và nhắc tới khả năng thu hẹp chiến dịch. Nhưng sau đó, ông lại đe dọa sẽ xóa sổ các cơ sở năng lượng của Iran nếu Tehran không nhượng bộ về eo biển Hormuz. Eo biển này là tuyến đường biển cực kỳ quan trọng, nơi nhiều tàu chở dầu đi qua; nếu bị phong tỏa, giá dầu và hàng hóa toàn cầu có thể bị ảnh hưởng mạnh. Ông Bessent tìm cách giải thích rằng hai thông điệp này không mâu thuẫn. Theo ông, đôi khi phải tăng sức ép trước rồi mới làm dịu tình hình sau. Đây là cách nói khá quen trong ngoại giao và quân sự: tạo áp lực mạnh để đối phương phải chùn bước. Tuy vậy, cách tiếp cận này cũng làm nhiều người lo ngại.

Bởi khi một bên vừa nói muốn hạ nhiệt, vừa tung ra lời đe dọa lớn hơn, tình hình có thể trở nên khó đoán và dễ leo thang ngoài ý muốn. Một ý khác mà ông Bessent đề cập là chuyện giá cả ở Mỹ, đặc biệt là giá xăng dầu. Ông cho rằng người dân có thể chấp nhận giá tăng tạm thời nếu điều đó đổi lấy hòa bình lâu dài ở Trung Đông.

Chiến sự ở Trung Đông không chỉ ảnh hưởng tới khu vực đó, mà còn tác động đến túi tiền của người dân ở Mỹ và nhiều nước khác. Khi dầu mỏ biến động, giá vận chuyển, hàng hóa và cả chi phí sinh hoạt đều có thể chịu tác động dây chuyền. Tuy vậy, ông Bessent cũng không đưa ra được thời điểm cụ thể cuộc xung đột sẽ kết thúc. Ông nói không biết chiến sự sẽ kéo dài 30 ngày, 50 ngày hay 100 ngày. Điều đó cho thấy ngay cả phía Mỹ cũng chưa có câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi quan trọng nhất: cuộc đối đầu này sẽ đi đến đâu. Tóm lại, thông điệp mà Washington muốn gửi đi là Mỹ vẫn có đủ năng lực tài chính để tiếp tục cuộc đối đầu với Iran, ít nhất ở giai đoạn hiện tại. Nhưng việc phải xin thêm 200 tỉ USD cho thấy mức độ tốn kém đang tăng lên rất nhanh, và đây sẽ là vấn đề lớn về chính trị lẫn ngân sách trong thời gian tới.

• Mỹ chưa nói là thiếu tiền, nhưng đang phải xin thêm tiền.
• Khoản xin thêm phản ánh cuộc chiến có thể đắt đỏ hơn dự kiến.
• Quốc hội Mỹ sẽ là nơi tranh cãi quyết định khoản này.
• Giá dầu và giá cả trong nước Mỹ có thể bị ảnh hưởng.
• Diễn biến chiến sự vẫn còn rất khó đoán.

Với người không theo dõi sát chính trị quốc tế, điều quan trọng nhất cần nhớ là: đây không chỉ là câu chuyện quân sự. Nó còn là câu chuyện về tiền, về giá năng lượng, về lựa chọn chính trị trong nước Mỹ, và về khả năng chiến sự lan rộng nếu các bên tiếp tục leo thang.

Insight giúp bạn nắm ý chính của một tin dài chỉ trong vài phút, thay vì phải đọc toàn bộ bài gốc nhiều nghìn chữ. Với các tin quốc tế, điều này особенно hữu ích vì bài báo thường có nhiều tên riêng, số liệu, diễn biến phụ và bối cảnh khó nhớ. Khi đọc tóm tắt, bạn sẽ biết ngay chuyện gì đang xảy ra, ai liên quan, điểm nào quan trọng và tác động thực tế là gì. Điều đó giúp tiết kiệm thời gian, tránh bị “ngợp” vì quá nhiều chi tiết, và dễ theo dõi tình hình hơn nếu bạn không chuyên về kinh tế, quân sự hay chính trị quốc tế. Ngoài ra, Insight còn giúp lọc bớt phần nhiễu. Thay vì phải tự tìm xem câu nào là ý chính, câu nào chỉ là bối cảnh, bạn có thể đọc nhanh phần tóm tắt rồi quyết định có cần tìm hiểu sâu thêm hay không. Với nhịp sống bận rộn, đây là cách theo dõi tin tức gọn hơn, rõ hơn và thực tế hơn.