'Cần giảm thuế, phí để ứng phó giá xăng dầu tăng cao' có gì mới?

• Giá xăng dầu trong nước đang tăng mạnh vì căng thẳng ở Trung Đông.
• Nhà điều hành đã dùng Quỹ bình ổn giá nhiều lần để kìm giá.
• Chuyên gia cho rằng chỉ dùng quỹ này là chưa đủ.
• Giảm thuế, phí được xem là cách hỗ trợ lâu hơn cho người dân và doanh nghiệp.
• Về dài hạn, Việt Nam cần thêm kho dự trữ xăng dầu để đỡ bị sốc giá.

Giá xăng dầu đang là câu chuyện nóng vì thị trường thế giới biến động mạnh. Khi nguồn cung và tâm lý thị trường thay đổi, giá trong nước cũng bị kéo lên theo, dù người dân và doanh nghiệp trong nước không trực tiếp tạo ra cú sốc đó. Theo nội dung được nêu, giá xăng dầu trong nước hiện cao hơn đáng kể so với trước khi xung đột Trung Đông leo thang. Đây là mức tăng đủ lớn để ảnh hưởng đến chi phí đi lại, vận chuyển hàng hóa và hoạt động sản xuất kinh doanh. Để hạn chế tác động ngay lập tức, cơ quan điều hành đã nhiều lần chi từ Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Có thể hiểu quỹ này giống như một khoản “dự phòng” được dùng khi giá tăng quá nhanh, nhằm giảm bớt cú sốc cho thị trường. Tuy nhiên, quỹ bình ổn không phải là chiếc phanh đủ mạnh cho những đợt tăng giá kéo dài. Khi giá thế giới tăng liên tục, số tiền trong quỹ sẽ nhanh chóng bị bào mòn, nên chỉ trông chờ vào công cụ này là không đủ.

Một chuyên gia được trích dẫn trong bài cho rằng nhà điều hành nên phối hợp nhiều biện pháp cùng lúc. Cách làm này giúp kéo dài “độ đệm” ứng phó, thay vì dồn hết áp lực vào một nguồn quỹ duy nhất. Hiểu đơn giản, nếu giá xăng dầu là một cơn sóng lớn, thì quỹ bình ổn chỉ là một chiếc áo phao ngắn hạn. Còn giảm thuế, phí mới là cách làm dịu áp lực lâu hơn, để giá không tăng quá sốc trong thời gian dài.

• Quỹ bình ổn giúp kìm giá trong ngắn hạn.
• Giảm thuế, phí có tác dụng rộng hơn và kéo dài hơn.
• Giữ nguồn cung ổn định cũng rất quan trọng.
• Không nên phụ thuộc vào một công cụ duy nhất.
• Cần kết hợp nhiều biện pháp cùng lúc để thị trường bớt sốc.

Một điểm đáng chú ý là giá xăng dầu bán lẻ không chỉ phụ thuộc vào giá dầu thế giới. Mỗi lít xăng người dân mua còn “gánh” nhiều khoản thuế, phí và chi phí khác nhau. Trong cơ cấu giá hiện nay có thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng, thuế bảo vệ môi trường, cộng thêm chi phí vận chuyển, lợi nhuận định mức và chi phí kinh doanh. Nói dễ hiểu, giá cuối cùng tại cây xăng không chỉ là tiền mua nhiên liệu, mà còn là tổng của rất nhiều lớp chi phí. Bài viết cũng nhấn mạnh một vấn đề thường được gọi là “thuế chồng thuế”. Đây là cách nói khi một số loại thuế được tính trên giá đã gồm cả các khoản thuế khác, khiến giá bán lẻ bị đội lên thêm. Ví dụ dễ hiểu là thuế VAT lại được tính trên phần giá đã có các loại thuế khác nằm bên trong. Vì vậy, dù giá thế giới có giảm, giá xăng dầu trong nước vẫn có thể bị neo ở mức cao nếu các khoản thuế phí không được điều chỉnh.

Hiện Bộ Tài chính đang trình phương án đưa thuế bảo vệ môi trường về 0 đồng. Nếu làm vậy, giá xăng có thể giảm theo mức tương ứng của khoản thuế này, tức khoảng 1.000-2.000 đồng mỗi lít tùy loại nhiên liệu. Bộ Xây dựng cũng đã đề xuất xem xét giảm thêm các loại thuế khác như thuế tiêu thụ đặc biệt và VAT đối với xăng dầu. Mục tiêu là giảm chi phí cho doanh nghiệp vận tải, vì nhiên liệu chiếm tỷ trọng rất lớn trong giá thành dịch vụ.

• Xăng dầu chịu nhiều lớp thuế và phí.
• Một phần thuế được tính trên nền giá đã có thuế khác.
• Giảm thuế môi trường có thể hạ giá ngay một phần.
• Giảm thêm thuế khác sẽ tác động mạnh hơn.
• Doanh nghiệp vận tải là nhóm chịu ảnh hưởng rõ nhất.

Ngoài chuyện thuế, các chuyên gia còn nói đến cách điều hành giá. Hiện khoảng 70-75% nhu cầu xăng dầu trong nước được đáp ứng từ hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất. Theo một chuyên gia kinh tế, với phần sản xuất trong nước, Việt Nam có thể cân nhắc một cơ chế giá riêng thay vì bám sát hoàn toàn giá thành phẩm thế giới. Nghĩa là giá bán trong nước sẽ linh hoạt hơn, bớt bị kéo giật theo từng nhịp tăng giảm của thị trường quốc tế. Điều này không có nghĩa là tách hẳn khỏi thế giới. Nhưng nếu có cách tính hợp lý hơn cho phần xăng dầu sản xuất trong nước, thị trường nội địa có thể ổn định hơn, nhất là trong những giai đoạn biến động mạnh. Về dài hạn, giới chuyên gia cho rằng Việt Nam cần có hệ thống dự trữ xăng dầu chiến lược tốt hơn. Dự trữ chiến lược có thể hiểu là kho dự phòng lớn của Nhà nước, dùng khi thị trường thiếu hàng hoặc giá biến động quá mạnh.

Hiện tại, mức dự trữ của Việt Nam còn khá mỏng nếu so với mục tiêu dài hạn. Theo nội dung bài, tổng lượng dự trữ trên hệ thống mới tương đương khoảng 30-50 ngày, trong khi mục tiêu là nâng lên 75-80 ngày nhập khẩu ròng, tiến tới 90 ngày. Điều đó có nghĩa là khi có biến động quốc tế, Việt Nam chưa có “tấm đệm” đủ dày để chống sốc lâu. Nếu kho dự trữ lớn hơn, Nhà nước sẽ có thêm dư địa để can thiệp mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào quỹ bình ổn hay điều chỉnh giá tức thời.

• Dự trữ chiến lược giúp chống thiếu hàng.
• Có thể dùng để can thiệp khi giá biến động mạnh.
• Mức dự trữ hiện nay vẫn còn thấp so với mục tiêu.
• Tăng kho chứa là việc cần làm lâu dài.
• Dự trữ tốt giúp nền kinh tế chủ động hơn trước khủng hoảng.

Một cách làm được nêu trong bài là Nhà nước không nhất thiết phải tự xây toàn bộ kho bằng ngân sách. Có thể thuê doanh nghiệp đầu tư kho chứa rồi Nhà nước thuê lại khi cần, nhằm tiết kiệm vốn ban đầu và tận dụng hạ tầng sẵn có. Cách tiếp cận này cho thấy vấn đề xăng dầu không chỉ là câu chuyện giá cả. Nó còn liên quan đến hạ tầng dự trữ, cách tính thuế, cơ chế điều hành và khả năng phản ứng của Nhà nước trước các cú sốc toàn cầu. Với người dân, điều quan trọng nhất là hiểu rằng giá xăng dầu tăng không đơn thuần do một nguyên nhân. Nó là kết quả của nhiều lớp yếu tố chồng lên nhau: giá thế giới, nguồn cung, thuế phí, quỹ bình ổn và mức dự trữ của quốc gia. Nếu nhìn ở góc độ chính sách, bài viết cho thấy ưu tiên ngắn hạn là hạ áp lực giá bằng cách linh hoạt thuế, phí và dùng quỹ bình ổn đúng lúc.

Còn về dài hạn, Việt Nam cần xây thêm “đệm an toàn” bằng kho dự trữ và cơ chế điều hành vững hơn.

Insight giúp bạn nắm nhanh điều quan trọng nhất mà không phải đọc hết một bài dài nhiều số liệu và thuật ngữ. Với các chủ đề như xăng dầu, thuế phí hay chính sách điều hành, bài gốc thường có nhiều chi tiết chuyên môn khiến người đọc dễ mất thời gian tìm ý chính. Bản tóm tắt của Insight giúp bạn tiết kiệm thời gian vì đã lọc ra phần cốt lõi: chuyện gì đang xảy ra, vì sao xảy ra và tác động đến bạn là gì. Bạn không cần đọc vòng quanh vẫn hiểu ngay bức tranh chung. Ngoài ra, Insight viết lại bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu với người không chuyên. Những khái niệm như quỹ bình ổn, thuế chồng thuế hay dự trữ chiến lược được giải thích theo cách đời thường, giúp bạn nắm ý nhanh mà không bị “ngợp” bởi thuật ngữ. Nếu bạn cần theo dõi tin kinh tế, chính sách hoặc thị trường mỗi ngày, đọc tóm tắt trên Insight sẽ giúp bạn lọc nhiễu tốt hơn. Bạn có thể biết ngay điều gì đáng chú ý, từ đó quyết định có cần đọc sâu thêm hay không.