Đẩy nhanh xây thêm kho dự trữ xăng dầu có gì mới?

• Việt Nam chưa phải dùng đến kho xăng dầu dự trữ quốc gia vì nguồn cung vẫn đang đáp ứng được nhu cầu.
• Kho dự trữ chỉ được dùng khi có tình huống thật sự khẩn cấp, giống như “phương án dự phòng”.
• Vấn đề lớn nhất hiện nay là chi phí bảo quản quá thấp so với chi phí thực tế doanh nghiệp phải bỏ ra.
• Vì cơ chế chưa hấp dẫn, doanh nghiệp chưa mặn mà xây thêm kho chứa xăng dầu.
• Nhà nước đang tính đẩy nhanh việc làm thêm kho dự trữ và khuyến khích doanh nghiệp mở rộng hệ thống kho.

Việt Nam hiện có xăng dầu dự trữ quốc gia, nhưng nguồn này vẫn chưa phải xuất ra dùng. Lý do là nguồn cung trong nước và nhập khẩu vẫn đang đủ, đồng thời Nhà nước điều hành thị trường khá linh hoạt khi giá cả biến động. Có thể hiểu đơn giản, kho dự trữ xăng dầu giống như “quỹ cứu trợ” cho những lúc thị trường gặp sự cố lớn. Khi mọi thứ vẫn vận hành bình thường, nguồn xăng dầu này sẽ được giữ nguyên để sẵn sàng cho trường hợp khẩn cấp. Theo Bộ Công Thương, nguồn xăng dầu của Việt Nam được hình thành từ 3 lớp. Lớp đầu là lượng xăng dầu mà các nhà máy lọc dầu tự giữ để phục vụ sản xuất. Lớp thứ hai là hàng dự trữ thương mại của doanh nghiệp. Lớp thứ ba là dự trữ quốc gia do Nhà nước quản lý. Trong thực tế, phần dự trữ quốc gia được giữ rất chặt. Dù có thể để chung bồn bể với hàng của doanh nghiệp, nhưng lượng hàng này vẫn phải được kiểm soát riêng để bảo đảm lúc cần là lấy ra được ngay.

Đây là phần hàng “không được đụng vào” nếu chưa đến tình huống thực sự cần thiết. Một doanh nghiệp đầu mối ở phía Nam, đơn vị đang thực hiện nhiệm vụ giữ xăng dầu dự trữ quốc gia, cho biết lượng hàng này hiện còn khá thấp. Nếu buộc phải dùng, phần dự trữ đó cũng chỉ đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng một tuần. Điều này cho thấy câu chuyện dự trữ xăng dầu không chỉ là “có hay không”, mà còn là “có đủ nhiều hay không”. Nếu lượng dự trữ quá ít, thì khả năng chống đỡ trước một cú sốc lớn của thị trường sẽ rất hạn chế. Nói theo cách dễ hiểu, kho dự trữ hiện nay giống như một bình cứu hỏa nhỏ. Nó có thể giúp xử lý tình huống trước mắt, nhưng nếu có sự cố kéo dài thì vẫn chưa đủ an toàn. Một điểm nghẽn lớn nằm ở chi phí bảo quản.

Nhà nước đang chi cho doanh nghiệp giữ xăng dầu dự trữ ở mức 14 đồng mỗi lít, trong khi chi phí thực tế mà doanh nghiệp phải chịu lại vào khoảng 75 đến 100 đồng mỗi lít. Chênh lệch này khá lớn. Khi tiền bù đắp không theo kịp chi phí thật, doanh nghiệp sẽ khó cân đối tài chính, và càng khó có động lực mở rộng kho chứa thêm. Hiểu đơn giản, nếu doanh nghiệp nhận làm nhiệm vụ giữ hàng dự trữ mà lỗ hoặc gần như không có lãi, họ sẽ không muốn đầu tư thêm kho, bồn chứa, thiết bị phòng cháy, vận hành và bảo dưỡng. Đây là lý do khiến việc mở rộng dự trữ bị chậm. Không chỉ riêng chi phí vận hành, đầu tư kho chứa xăng dầu nói chung cũng là việc tốn vốn lớn. Muốn làm kho, doanh nghiệp phải bỏ tiền cho đất, bồn bể, hệ thống an toàn, đường ống, cảng và nhiều hạng mục kỹ thuật khác. Với các dự án như vậy, bài toán lợi nhuận không dễ nhìn thấy ngay.

Nếu cơ chế chưa rõ ràng, nhà đầu tư tư nhân sẽ càng dè dặt hơn.

• Những nút thắt chính đang cản trở việc tăng dự trữ:
• Chi phí bảo quản Nhà nước chi trả quá thấp so với chi phí thật.
• Mô hình đầu tư kho bể cần vốn lớn nhưng hiệu quả kinh tế chưa hấp dẫn.
• Doanh nghiệp khó mạnh tay mở rộng nếu không thấy lợi ích rõ ràng.
• Nguồn dự trữ hiện còn mỏng, chưa tạo được lớp đệm đủ dày cho tình huống xấu.
• Cơ chế phối hợp giữa các bộ ngành vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Theo các chuyên gia, quy hoạch kho dự trữ xăng dầu quốc gia đã được đặt ra từ lâu. Mục tiêu là để bảo đảm an ninh năng lượng, tức là bảo đảm đất nước luôn có đủ nhiên liệu cho sản xuất, vận tải và sinh hoạt khi thị trường biến động mạnh. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực hiện vẫn còn khoảng cách. Nguyên nhân không phải vì không ai thấy cần, mà vì cơ chế đầu tư chưa đủ hấp dẫn và chưa đủ rõ để kéo nguồn lực xã hội tham gia. Ông Nguyên Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho rằng bài toán lớn nhất là huy động vốn cho hệ thống kho cảng lưu trữ. Nhà nước có thể phải đóng vai trò đầu tư chính, hoặc có cơ chế đặc biệt hơn so với đầu tư thông thường, nếu không thì rất khó làm nhanh.

Kho dự trữ xăng dầu không giống một cửa hàng bán lẻ có thể thu hồi vốn nhanh. Đây là hạ tầng chiến lược, làm ra để phòng khi khủng hoảng xảy ra, nên lợi ích xã hội thường lớn hơn lợi ích tài chính trực tiếp.

• Các hướng đang được thúc đẩy:
• Hoàn thiện chính sách thực thi Luật Dự trữ quốc gia 2025.
• Đẩy nhanh xây dựng hệ thống kho dự trữ theo quy hoạch.
• Nâng quy mô dự trữ và đa dạng chủng loại xăng dầu.
• Khuyến khích doanh nghiệp mở rộng kho dự trữ thương mại.
• Tăng năng lực logistics, tức là khả năng lưu trữ, vận chuyển và phân phối xăng dầu hiệu quả hơn.

“Logistics” ở đây không phải khái niệm quá phức tạp. Hiểu đơn giản, đó là toàn bộ việc đưa hàng từ nơi nhập về kho, từ kho ra thị trường, và bảo đảm hàng luôn sẵn sàng đúng lúc cần. Bộ Công Thương cho biết cơ quan này đang xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt theo biến động thị trường. Nghĩa là nếu giá cả hoặc nguồn cung thay đổi mạnh, Nhà nước sẽ dùng nhiều biện pháp cùng lúc: điều tiết nhập khẩu, tối ưu sản xuất trong nước, khuyến khích tiết kiệm và chỉ dùng dự trữ khi thật cần. Cách làm này cho thấy dự trữ quốc gia không phải “vũ khí đầu tiên”, mà là “lá chắn cuối” trong chuỗi giải pháp. Mục tiêu là giữ thị trường ổn định trước khi phải chạm đến phần dự trữ chiến lược. Về mặt chính sách, điểm tích cực là Nhà nước đã có khung quy trình sử dụng dự trữ trong trường hợp cần thiết.

Vấn đề còn lại là nâng năng lực dự trữ lên mức cao hơn, để khi xảy ra đứt gãy nguồn cung, hệ thống có dư địa ứng phó tốt hơn. Nếu nhìn rộng hơn, câu chuyện kho dự trữ xăng dầu còn liên quan đến an ninh năng lượng. Khi nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xăng dầu cho giao thông, sản xuất và logistics, việc có một lượng dự trữ đủ lớn sẽ giúp giảm sốc nếu thị trường thế giới biến động. Tình huống này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giá dầu thế giới thường lên xuống rất nhanh. Chỉ cần nguồn cung toàn cầu gặp vấn đề, giá trong nước cũng có thể bị tác động mạnh. Tóm lại, Việt Nam chưa phải dùng đến kho xăng dầu dự trữ quốc gia, nhưng bài toán tăng thêm kho chứa vẫn rất cần thiết. Muốn làm được, phải gỡ nút thắt chi phí, tạo cơ chế rõ hơn và khuyến khích doanh nghiệp cùng tham gia. Nếu không xử lý sớm, khi xảy ra biến động lớn hơn, năng lực dự trữ mỏng hiện nay có thể trở thành điểm yếu.

Ngược lại, nếu làm tốt, đây sẽ là lớp bảo vệ quan trọng cho nền kinh tế trong dài hạn.

Đọc bài tóm tắt trên Insight giúp bạn nắm nhanh bản chất vấn đề mà không phải đọc một bài dài hàng nghìn chữ. Với những tin về kinh doanh, công nghệ hay chính sách, phần khó nhất thường là nhiều thuật ngữ, nhiều số liệu và nhiều ý rải rác; Insight gom lại thành các ý chính dễ hiểu, giúp bạn tiết kiệm thời gian mà vẫn không bỏ sót thông tin quan trọng. Ngoài ra, Insight giúp lọc bớt phần nhiễu như câu chữ dài, chi tiết lặp lại hoặc cách diễn đạt quá chuyên môn. Bạn sẽ biết ngay chuyện gì đang xảy ra, vì sao chuyện đó quan trọng và tác động thực tế là gì. Đây là cách đọc phù hợp cho người bận rộn, cần hiểu nhanh để theo dõi tin tức, trao đổi công việc hoặc tự đưa ra nhận định của mình.