Các nhà khoa học trúng cử đại biểu Quốc hội khóa 16 có gì mới?

• Quốc hội khóa 16 có nhiều nhà khoa học và chuyên gia công nghệ trúng cử.
• Họ đến từ các lĩnh vực như AI, y tế, nông nghiệp, hóa dược và chuyển đổi số.
• Nhiều người đang giữ vị trí lãnh đạo ở đại học, viện nghiên cứu hoặc cơ quan nhà nước.
• Điểm chung của nhóm này là muốn đưa nghiên cứu vào đời sống, không để kết quả nằm trên giấy.
• Sự xuất hiện của họ được kỳ vọng giúp Quốc hội hiểu sâu hơn về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Danh sách đại biểu Quốc hội khóa 16 có sự góp mặt của nhiều nhà khoa học, giáo sư, tiến sĩ và chuyên gia công nghệ. Đây là nhóm đại biểu được chú ý vì họ không chỉ có chuyên môn nghiên cứu, mà còn có kinh nghiệm quản lý, đào tạo và điều hành trong thực tế. Điểm đáng nói là họ đến từ nhiều lĩnh vực rất gần với đời sống như trí tuệ nhân tạo, y tế, nông nghiệp, hóa dược, vi sinh và chuyển đổi số. Nói đơn giản, đây là những người có thể góp tiếng nói chuyên sâu khi Quốc hội bàn về các chính sách liên quan đến khoa học, công nghệ và phát triển đất nước. Ông Vũ Hải Quân, Thứ trưởng Thường trực Khoa học và Công nghệ, là một trong những gương mặt nổi bật. Ông là chuyên gia trí tuệ nhân tạo, tức lĩnh vực giúp máy móc “học” từ dữ liệu để hỗ trợ con người trong các việc như nhận diện, phân tích, dự báo hay xử lý ngôn ngữ.

Con đường học thuật của ông bắt đầu từ nghiên cứu ở Italy, sau đó làm sau tiến sĩ tại Bỉ rồi trở về Việt Nam giảng dạy và quản lý ở Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM. Sau này ông giữ nhiều vị trí quan trọng trong hệ thống đại học trước khi được điều động làm Thứ trưởng Thường trực vào năm 2025. Ông Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cũng trúng cử. Ông là tiến sĩ khoa học máy tính và là thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng. Trong chương trình hành động, ông nhấn mạnh việc đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực phát triển của Thủ đô. Ông cũng đề xuất tăng liên kết giữa đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Hiểu đơn giản, điều này nhằm giúp kết quả nghiên cứu không dừng ở phòng thí nghiệm mà có thể được chuyển thành sản phẩm, dịch vụ hoặc giải pháp thực tế. Một gương mặt khác là giáo sư Nguyễn Thanh Phương, Bí thư Đảng ủy Đại học Cần Thơ.

Ông tiếp tục là đại biểu Quốc hội khóa 16 sau ba nhiệm kỳ trước đó, cho thấy kinh nghiệm làm việc với Quốc hội của ông đã khá dày. Ông tập trung vào phát triển bền vững cho Đồng bằng sông Cửu Long và thành phố Cần Thơ. Trọng tâm ông đặt ra là đào tạo nhân lực cho nông nghiệp, thủy sản và các ngành kinh tế chủ lực của vùng trong bối cảnh khí hậu thay đổi ngày càng mạnh. Bà Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, là một nhà khoa học nổi bật trong lĩnh vực thú y. Bà từng là giáo sư trẻ nhất ngành thú y khi được phong hàm năm 2018 và đã có nhiều công bố quốc tế. Bà cũng từng là đại biểu Quốc hội khóa 14 và 15, nay tiếp tục có mặt ở khóa 16. Trong công việc chuyên môn, bà thúc đẩy các nhóm nghiên cứu và xây dựng doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ, tức các công ty được hình thành từ kết quả nghiên cứu để đưa sản phẩm ra thị trường.

Ông Nguyễn Vũ Trung, Viện trưởng Pasteur TP HCM, là chuyên gia vi sinh lâm sàng. Vi sinh lâm sàng là lĩnh vực nghiên cứu vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh để hỗ trợ chẩn đoán và điều trị. Ông có kinh nghiệm làm việc ở nhiều đơn vị lớn trong ngành y, từ giảng dạy đến quản lý. Trong chương trình hành động, ông nhấn mạnh cần thúc đẩy công nghệ trong y tế, hoàn thiện cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, thường gọi là R&D. R&D là viết tắt của “Research and Development”, nghĩa là nghiên cứu và phát triển. Đây là phần giúp tạo ra thuốc mới, thiết bị mới, phần mềm mới hoặc quy trình mới thay vì chỉ dùng lại cách làm cũ. Bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM, là nữ giám đốc đầu tiên của đại học này. Bà là nhà khoa học trong lĩnh vực hóa dược, tức ngành nghiên cứu các hợp chất hóa học có thể dùng làm thuốc.

Nhóm nghiên cứu của bà đã phát triển hai sản phẩm từ dược liệu trong nước để hỗ trợ điều trị một số bệnh như ung thư đường tiêu hóa và viêm khớp. Bà được đánh giá cao cả về nghiên cứu lẫn quản lý giáo dục, với nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế. Ông Châu Văn Minh, Bí thư Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, là một tên tuổi lớn trong giới khoa học. Ông đã có hơn 40 năm hoạt động và từng tham gia nhiều chương trình hợp tác quốc tế, nhất là với các đối tác Pháp. Ông cũng góp phần vào các dự án lớn như vệ tinh quan sát Trái đất VNRED-Sat1 và Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội. Với vai trò đại biểu Quốc hội, ông cho biết sẽ mang kinh nghiệm về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào quá trình xây dựng luật và quyết sách lớn. Ông Hồ Đức Thắng là đại diện thế hệ trẻ hơn trong danh sách này.

Sinh năm 1983, ông hiện là Viện trưởng Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ. Ông có nền tảng về khoa học máy tính ở Anh và quản lý công ở Mỹ, đồng thời đã làm việc khoảng 15 năm trong ngành công nghệ thông tin. Trước đó, ông từng phụ trách Cục Chuyển đổi số. Chuyển đổi số là quá trình dùng công nghệ để thay đổi cách làm việc, quản lý và phục vụ người dân. Ví dụ dễ hiểu nhất là nộp hồ sơ trực tuyến, hồ sơ y tế điện tử hay dùng dữ liệu chung giữa các cơ quan để giảm giấy tờ và thời gian chờ đợi. Một số điểm chung nổi bật của nhóm đại biểu là gì?

• Họ đều có nền tảng chuyên môn sâu, không chỉ hiểu lý thuyết mà còn làm việc thực tế nhiều năm.
• Phần lớn đang giữ vị trí lãnh đạo ở đại học, viện nghiên cứu hoặc cơ quan nhà nước.
• Họ có kinh nghiệm chuyển kết quả nghiên cứu thành ứng dụng, sản phẩm hoặc chính sách.
• Nhiều người tập trung vào các lĩnh vực gần với đời sống như y tế, nông nghiệp, công nghệ số và giáo dục.
• Họ cùng nhấn mạnh việc gắn khoa học với thị trường và nhu cầu xã hội.

Điều này quan trọng vì trong giai đoạn hiện nay, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được xem là động lực phát triển. Nếu luật và chính sách hiểu đúng thực tế của giới nghiên cứu, việc đưa công nghệ ra đời sống sẽ thuận lợi hơn. Một số thuật ngữ xuất hiện nhiều trong câu chuyện này có thể hiểu đơn giản như sau: - **Đổi mới sáng tạo**: tạo ra cách làm, sản phẩm hoặc mô hình mới có ích hơn cách cũ. - **Chuyển giao công nghệ**: đưa kết quả nghiên cứu từ trường, viện sang doanh nghiệp hoặc đơn vị sản xuất. - **Thương mại hóa**: biến kết quả nghiên cứu thành hàng hóa, dịch vụ có thể bán ra thị trường. - **Sở hữu trí tuệ**: quyền bảo vệ ý tưởng, sáng chế, phần mềm hoặc sản phẩm do nhà nghiên cứu tạo ra. - **Hệ sinh thái công nghệ**: mạng lưới gồm nhà khoa học, doanh nghiệp, trường học, quỹ đầu tư và cơ quan quản lý cùng phối hợp. Câu chuyện về các nhà khoa học trúng cử Quốc hội không chỉ là chuyện nhân sự.

Nó còn cho thấy xu hướng đưa tiếng nói chuyên môn vào nghị trường, nhất là ở những lĩnh vực cần hiểu sâu như công nghệ, y tế hay nông nghiệp. Nếu các đại biểu này phát huy tốt vai trò của mình, họ có thể giúp chính sách gần thực tế hơn, giảm khoảng cách giữa nghiên cứu và đời sống. Đó cũng là điều nhiều nước theo đuổi: luật pháp không chỉ đúng về nguyên tắc, mà còn phải đủ cụ thể để công nghệ đi được vào thực tế.

Insight giúp bạn nắm nhanh những tin quan trọng mà không cần đọc toàn bộ bài dài. Với các bài như câu chuyện về những nhà khoa học trúng cử Quốc hội, bản tóm tắt sẽ lọc ra điểm chính: ai là người nổi bật, họ đến từ lĩnh vực nào, và họ muốn làm gì trong nhiệm kỳ mới. Lợi ích lớn nhất là tiết kiệm thời gian nhưng vẫn hiểu đúng ý chính. Thay vì bị ngợp bởi nhiều tên gọi, chức danh và thuật ngữ chuyên môn, bạn chỉ cần đọc vài phút là nắm được bức tranh chung. Insight cũng giúp giảm “nhiễu” thông tin. Chúng tôi chọn cách viết lại bằng ngôn ngữ đời thường, giải thích các khái niệm khó theo kiểu dễ hiểu, để người không làm trong ngành công nghệ vẫn theo kịp. Quan trọng hơn, bạn có thể dùng bản tóm tắt để quyết định có cần đọc sâu thêm hay không. Đây là cách đọc tin nhanh, gọn và thực dụng hơn trong thời gian bận rộn mỗi ngày.