Cú ngã đau đớn của Mark Zuckerberg: 5 năm, đốt 80 tỷ USD vào metavers?

• Mark Zuckerberg đã theo đuổi metaverse suốt khoảng 5 năm nhưng kết quả không như kỳ vọng.
• Meta được cho là đã tiêu tốn khoảng 80 tỷ USD cho tham vọng này.
• Ứng dụng Horizon Worlds không trở thành sản phẩm phổ biến như công ty mong đợi.
• Hiện Meta đang chuyển trọng tâm mạnh sang trí tuệ nhân tạo, thay vì metaverse.
• Câu chuyện này cho thấy không phải công nghệ nào được dự đoán “thay đổi thế giới” cũng sẽ thành công.

Cách đây vài năm, Mark Zuckerberg từng đặt cược rất lớn vào một ý tưởng nghe khá “tương lai”: metaverse. Hiểu đơn giản, đây là một không gian số nơi con người có thể gặp nhau, làm việc, giải trí, mua sắm bằng hình đại diện ảo, thay vì chỉ nhìn nhau qua màn hình phẳng như hiện nay. Zuckerberg tin metaverse sẽ là bước tiến tiếp theo của internet. Để nhấn mạnh niềm tin đó, ông đổi tên công ty Facebook thành Meta vào năm 2021. Khi ấy, thông điệp rất rõ: tương lai của công ty sẽ gắn với thế giới ảo này. Nhưng sau nhiều năm đầu tư, bức tranh đã thay đổi. Meta gần đây thu hẹp mạnh quy mô đội ngũ liên quan đến metaverse, giảm nhân sự ở mảng này và chuyển hướng ưu tiên sang trí tuệ nhân tạo, hay AI. Trong các bài phát biểu mới, Zuckerberg nói về AI nhiều hơn rất nhiều so với metaverse. Điều đáng chú ý là khoản đầu tư cho giấc mơ này không hề nhỏ.

Theo các thông tin được nhắc lại trong bài gốc, Meta đã đổ khoảng 80 tỷ USD vào metaverse và các mảng liên quan. Dù vậy, kết quả thu về vẫn chưa tương xứng với quy mô đầu tư. Nói một cách dễ hiểu, metaverse không “chết” hoàn toàn, nhưng nó đã không trở thành trung tâm của tương lai như Zuckerberg từng hình dung. Người dùng phổ thông vẫn chưa có lý do đủ mạnh để đeo kính VR hằng ngày và sống, làm việc trong thế giới ảo như một phần tất yếu của cuộc sống. Để hiểu vì sao mọi thứ đi chậm như vậy, cần làm rõ một vài khái niệm: - **Metaverse**: một “vũ trụ số” nơi người dùng tương tác bằng avatar, tức nhân vật đại diện cho mình. - **VR (thực tế ảo)**: công nghệ dùng kính chuyên dụng để đưa người dùng vào môi trường mô phỏng hoàn toàn bằng máy tính. - **AR (thực tế tăng cường)**: công nghệ chồng thêm thông tin số lên thế giới thật, ví dụ nhìn qua kính thấy hình ảnh, chữ hoặc trợ lý ảo xuất hiện trước mắt.

- **Avatar**: hình đại diện của người dùng trong thế giới số, giống “bộ mặt online” của bạn. Meta từng kỳ vọng VR sẽ trở thành nền tảng điện toán tiếp theo, có thể vượt smartphone. Ý tưởng này không phải vô lý. Nếu đủ người dùng chấp nhận, kính đeo có thể thay thế nhiều thao tác hiện nay trên điện thoại hoặc máy tính. Nhưng thực tế lại khó hơn rất nhiều. Sản phẩm của Meta, đặc biệt là Horizon Worlds, không đủ hấp dẫn với đông đảo người dùng. Ứng dụng này là một không gian ảo để mọi người nói chuyện, gặp gỡ và tham gia hoạt động qua avatar, nhưng trải nghiệm ban đầu bị chê là còn thô, lỗi nhiều, và chưa thật sự cuốn hút. Có giai đoạn, các avatar trong Horizon Worlds còn bị mô tả là chưa hoàn thiện, nhìn kém sống động. Với người dùng phổ thông, một sản phẩm như vậy rất khó tạo thói quen sử dụng lâu dài.

Nếu công nghệ chưa thật sự tiện và vui, người dùng sẽ quay lại với các cách giao tiếp quen thuộc hơn như điện thoại, video call hoặc mạng xã hội truyền thống. Một vấn đề khác là giá thành và thiết bị. Để tham gia metaverse theo cách Meta mong muốn, người dùng cần kính VR. Nhưng kính này không rẻ, lại còn cần không gian sử dụng phù hợp, thao tác đeo, làm quen và chấp nhận sự bất tiện nhất định. Trong khi Meta loay hoay, một số nền tảng khác lại phát triển tốt hơn trong việc tạo thế giới số mang tính giải trí. Roblox hay Fortnite được nhắc tới như những cái tên thu hút người dùng hơn, vì chúng kết hợp được trò chơi, cộng đồng và nội dung hấp dẫn. Nói đơn giản, người dùng muốn vào “thế giới ảo” nhưng phải có lý do đủ vui để ở lại. Meta cũng từng có thời điểm cố gắng kéo metaverse gần hơn với đời sống công việc. Ý tưởng của Zuckerberg là thay vì họp qua Zoom, mọi người sẽ gặp nhau bằng avatar trong phòng họp ảo.

Lý thuyết nghe khá hấp dẫn, vì có thể tạo cảm giác hiện diện hơn gọi video thông thường. Nhưng công việc là lĩnh vực rất thực dụng. Nếu giải pháp mới không giúp tiết kiệm thời gian, không dễ dùng hơn, hoặc không tạo hiệu quả rõ ràng hơn, doanh nghiệp và người dùng sẽ ngần ngại thay đổi. Đây là lý do nhiều ý tưởng công nghệ nghe rất hay lúc đầu nhưng lại không lan rộng như dự đoán.

• Meta đã đặt cược cực lớn vào metaverse trong nhiều năm.
• Sản phẩm cốt lõi như Horizon Worlds chưa đủ hấp dẫn đại chúng.
• VR vẫn còn là trải nghiệm khá xa lạ với đa số người dùng.
• Người dùng phổ thông thường chọn thứ tiện hơn, quen hơn và rẻ hơn.
• Meta hiện ưu tiên AI, tức công nghệ giúp máy tính “hiểu và tạo nội dung” tốt hơn.

Trong lúc metaverse chững lại, AI lại nổi lên như “ngôi sao mới” của Meta. Zuckerberg gần đây nói nhiều về “siêu trí tuệ”, một khái niệm chỉ loại AI cực kỳ mạnh, có thể hỗ trợ con người ở rất nhiều việc. Dù từ ngữ nghe rất lớn, có thể hiểu đơn giản rằng Meta đang dồn nguồn lực vào công nghệ có khả năng đem lại lợi ích trước mắt rõ hơn metaverse. Đây là bước chuyển đáng chú ý. Thay vì tiếp tục đặt toàn bộ kỳ vọng vào thế giới ảo, Meta đang đầu tư mạnh vào hạ tầng cho AI, như trung tâm dữ liệu lớn và các mô hình phục vụ trợ lý thông minh, tạo nội dung, tìm kiếm hay quảng cáo. Công ty dự kiến chi hàng chục tỷ USD nữa trong năm nay, phần lớn cho AI. Tuy vậy, Meta vẫn chưa hoàn toàn bỏ metaverse. Họ vẫn duy trì một số sản phẩm và ứng dụng thực tế ảo, đồng thời tiếp tục nói rằng lĩnh vực này chưa hết tiềm năng.

Nhưng giọng điệu hiện tại đã thận trọng hơn nhiều so với thời điểm Zuckerberg tuyên bố đổi tên công ty.

Không phải cứ có tầm nhìn lớn và vốn đầu tư khổng lồ là sẽ thắng. Một công nghệ muốn phổ biến phải giải quyết được nhu cầu thật của số đông, chứ không chỉ thuyết phục được giới đầu tư hay người mê công nghệ. Nếu nhìn từ góc độ người dùng bình thường, metaverse thất bại một phần vì nó đòi hỏi quá nhiều thứ cùng lúc: kính đeo, không gian sử dụng, thói quen mới và niềm tin rằng thế giới ảo sẽ thay thế được nhiều hoạt động thật. Đây là rào cản lớn hơn những gì người ta tưởng ban đầu. Còn với Meta, thất bại này không có nghĩa công ty “mất tất cả”. Họ vẫn là một tập đoàn công nghệ rất lớn, vẫn có quảng cáo, mạng xã hội và giờ là AI. Nhưng giấc mơ biến metaverse thành tương lai chủ đạo của internet rõ ràng đã không đi theo hướng mà Zuckerberg từng hình dung.

Đọc bài tóm tắt trên Insight giúp bạn nắm nhanh điều quan trọng nhất mà không cần đọc một bài gốc dài và nhiều chi tiết kỹ thuật. Với các chủ đề công nghệ, tài chính hay kinh doanh, điều này đặc biệt hữu ích vì thông tin thường dày đặc, nhiều thuật ngữ và dễ gây mệt nếu đọc từ đầu đến cuối. Insight rút phần phức tạp thành ngôn ngữ dễ hiểu, giúp bạn tiết kiệm thời gian nhưng vẫn không bỏ lỡ ý chính. Bạn có thể biết ngay chuyện gì đã xảy ra, vì sao nó quan trọng và nó ảnh hưởng gì đến người dùng hoặc thị trường. Ngoài ra, cách trình bày ngắn gọn còn giúp lọc nhiễu. Thay vì bị cuốn vào các chi tiết phụ, bạn sẽ nhìn rõ bản chất vấn đề và dễ quyết định có nên đọc sâu hơn hay không. Đây là cách tiếp cận phù hợp cho người bận rộn muốn cập nhật nhanh mà vẫn hiểu đúng.