Robot hình người được gửi đến tham chiến ở tiền tuyến tại Ukraine có gì mới?

• Ukraine đã nhận 2 robot hình người Phantom MK-1 để thử dùng ở tiền tuyến.
• Robot này chủ yếu làm việc nguy hiểm như trinh sát, vận chuyển và xử lý bom mìn.
• Đây là mẫu robot được hướng tới cả mục đích công nghiệp lẫn quân sự.
• Công ty phát triển cho biết con người vẫn sẽ giữ quyền quyết định khi robot dùng vũ lực.
• Việc đưa robot vào chiến trường làm dấy lên lo ngại về rủi ro và khả năng mất kiểm soát.

Cuộc xung đột giữa Ukraine và Nga không chỉ là chiến sự, mà còn đang trở thành nơi thử nghiệm nhiều công nghệ quân sự mới. Trong số đó, robot hình người đang thu hút chú ý vì có thể thay con người làm những việc quá nguy hiểm. Mới đây, một công ty robot có trụ sở tại San Francisco, Mỹ, đã chuyển tới Ukraine hai robot hình người Phantom MK-1. Đây là mẫu robot được giới thiệu là hướng tới mục đích chiến đấu, và được xem là một trong những thiết kế đầu tiên thuộc nhóm này. Theo công ty phát triển, việc đưa robot đến chiến trường không chỉ để “thử hàng” trong điều kiện thực tế. Mục tiêu còn là xem robot có thể hoạt động ra sao trong môi trường nhiều rủi ro, nơi con người thường phải đối mặt với bom đạn, khói bụi, địa hình xấu và những tình huống khó lường. Ông Mike LeBlanc, đồng sáng lập công ty, cho biết họ tin rằng robot nên đảm nhận các nhiệm vụ nguy hiểm thay cho người lính nếu có thể.

Cách nghĩ này dựa trên một lý do khá đơn giản: nếu robot làm được việc thay con người ở nơi dễ mất mạng, thì số người bị thương hoặc thiệt mạng có thể giảm đi. Để dễ hiểu hơn, “robot hình người” là robot có dáng dấp giống con người, thường có đầu, thân, tay và chân. Thiết kế này giúp robot có thể đi lại, cầm nắm và thao tác ở những môi trường vốn được tạo ra cho người, như cầu thang, cửa ra vào, xe tải hoặc các khu vực nhiều vật cản. Phantom MK-1 không phải là robot “biết suy nghĩ” theo kiểu con người. Nó có thể tự di chuyển nhờ phần mềm và trí tuệ nhân tạo, hoặc được điều khiển từ xa bởi người thật. Nói đơn giản, đây là một cỗ máy có thể tự làm một số việc cơ bản, nhưng khi gặp tình huống quan trọng thì vẫn có người theo dõi và ra lệnh. Mẫu robot này được thiết kế để chịu được môi trường khắc nghiệt.

Nhà phát triển cho biết nó có thể được dùng cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ trinh sát, xử lý vật liệu nổ, làm việc trong khu vực độc hại cho tới vận chuyển hàng hóa ở tiền tuyến.

• Các việc robot có thể làm gồm:
• Đi trước để quan sát địa hình hoặc tình hình đối phương.
• Mang đạn dược, vũ khí và vật tư cho binh sĩ.
• Hỗ trợ xử lý bom mìn hoặc đồ vật nguy hiểm.
• Làm việc trong khu vực có hóa chất độc hại, nơi con người khó tiếp cận.
• Thực hiện các nhiệm vụ rủi ro cao để giảm nguy cơ cho người thật.
• Những điểm khiến mẫu robot này đáng chú ý:
• Có hình dáng gần giống người nên dễ hoạt động trong không gian được thiết kế cho con người.
• Có thể tự vận hành hoặc điều khiển từ xa.
• Được quảng bá là phù hợp cho cả công nghiệp lẫn quốc phòng.
• Có thể mang hàng hóa nặng hơn cơ thể một người bình thường trong một số tình huống nhất định.
• Được phát triển theo hướng cho thuê thay vì bán đứt.

Theo thông tin từ nhà phát triển, Phantom MK-1 cao khoảng 1,8 mét, nặng 80 kg và có thể mang tải trọng tối đa 40 kg. Tải trọng ở đây nghĩa là phần hàng hóa hoặc vật dụng mà robot có thể chở thêm ngoài trọng lượng của chính nó. Chi tiết đáng chú ý là công ty không bán robot theo kiểu mua một lần, mà muốn cho thuê với chi phí khoảng 100.000 USD mỗi năm. Cách làm này giống như thuê máy móc chuyên dụng hơn là sở hữu hẳn, và có thể giúp công ty dễ kiểm soát việc sử dụng công nghệ của mình. Trước khi Phantom MK-1 xuất hiện ở tiền tuyến, một số nguồn tin từ Ukraine cho biết robot đã từng được dùng ngoài chiến trường, chủ yếu để phục vụ hậu cần. Hậu cần là phần công việc phía sau chiến đấu, như chở đồ, tiếp tế và hỗ trợ di chuyển vật tư. Cũng có thông tin cho thấy quân đội Mỹ từng thử nghiệm robot này trong nhiệm vụ xử lý vật liệu nổ.

Điều đó cho thấy đây không phải là một món đồ trưng bày, mà đang được xem như một công cụ có thể áp dụng trong các tình huống nguy hiểm thật. Tuy vậy, việc robot hình người được đưa vào môi trường quân sự cũng làm nhiều người lo ngại. Khi một cỗ máy có thể tự di chuyển và hoạt động gần khu vực giao tranh, câu hỏi đặt ra là: nếu hệ thống bị lỗi, hiểu nhầm tình huống hoặc mất kết nối thì chuyện gì sẽ xảy ra?

• Những lo ngại chính quanh robot quân sự:
• Robot có thể hoạt động sai nếu phần mềm gặp lỗi.
• Công nghệ tự động có thể phản ứng không đúng trong tình huống phức tạp.
• Việc sử dụng robot trong chiến tranh có thể làm con người phụ thuộc quá nhiều vào máy móc.
• Nếu robot được gắn vũ khí, ranh giới kiểm soát sẽ trở nên nhạy cảm hơn.
• Công chúng thường lo về việc máy móc ra quyết định trong các tình huống sinh tử.

Công ty phát triển cho biết họ ý thức được các băn khoăn này. Vì vậy, họ khẳng định robot được thiết kế theo nguyên tắc con người vẫn phải giữ quyền quyết định cuối cùng đối với các hành động có thể gây sát thương. Hiểu đơn giản, robot có thể làm phần “chạy việc” như đi lại, quan sát hay mang vác, nhưng chuyện có dùng vũ lực hay không vẫn phải do người điều khiển quyết định. Đây là điểm rất quan trọng, vì nó cho thấy robot chưa phải là một “chiến binh tự do” tự quyết trên chiến trường. Một điểm nữa cần hiểu là trí tuệ nhân tạo trong bối cảnh này không có nghĩa robot có cảm xúc hay nhận thức như người. Nó chỉ là phần mềm giúp robot nhận biết môi trường, đi theo lệnh, tránh vật cản hoặc thực hiện một chuỗi hành động đã được lập trình trước.

Quân đội các nước đang quan tâm nhiều hơn đến robot như một công cụ giảm rủi ro cho con người. Ở góc nhìn tích cực, điều này có thể giúp hạn chế thương vong trong các nhiệm vụ quá nguy hiểm. Nhưng ở góc nhìn khác, sự xuất hiện của robot hình người trong chiến tranh cũng khiến nhiều người phải đặt câu hỏi về giới hạn của công nghệ. Nếu robot ngày càng giống con người hơn, được trang bị tốt hơn và xuất hiện nhiều hơn trên chiến trường, xã hội sẽ cần những quy tắc rất rõ ràng để kiểm soát việc sử dụng chúng. Điều đáng chú ý là cuộc đua này chưa dừng ở thử nghiệm. Theo công ty phát triển, họ đang hướng tới sản xuất số lượng lớn robot hình người cho mục đích quân sự trong vài năm tới. Nếu điều đó thành hiện thực, robot không còn là công nghệ hiếm gặp mà có thể trở thành một phần quen thuộc của chiến tranh hiện đại.

Tóm lại, Phantom MK-1 là ví dụ cho thấy robot đang bước từ nhà máy và phòng thí nghiệm ra những môi trường khắc nghiệt hơn rất nhiều. Nhưng cùng với khả năng hỗ trợ con người, công nghệ này cũng kéo theo một câu hỏi lớn: chúng ta muốn máy móc giúp con người đến đâu trong chiến tranh, và đâu là giới hạn cần giữ lại?

Nếu bạn không làm trong ngành công nghệ, những tin như robot chiến đấu, trí tuệ nhân tạo hay tự động hóa thường rất dễ khiến người đọc thấy “nặng đầu”. Insight giúp bạn bỏ qua lớp thuật ngữ khó hiểu, giữ lại phần quan trọng nhất bằng cách viết ngắn, rõ và dễ đọc. Lợi ích lớn nhất là tiết kiệm thời gian. Thay vì phải đọc một bài dài, nhiều chi tiết kỹ thuật và các thông tin phụ, bạn có thể nắm nhanh: chuyện gì đang xảy ra, ai liên quan, công nghệ đó dùng để làm gì, và vì sao nó đáng chú ý. Insight cũng giúp lọc nhiễu. Trong một chủ đề công nghệ, không phải chi tiết nào cũng cần nhớ. Điều bạn cần thường chỉ là ý chính, tác động thực tế và những điểm có thể ảnh hưởng đến đời sống, công việc hoặc xã hội. Tóm tắt tốt sẽ giúp bạn hiểu nhanh mà không bị ngợp. Quan trọng hơn, các bài tóm tắt như thế này giúp bạn tự tin hơn khi đọc tin công nghệ.

Bạn không cần biết lập trình hay kỹ thuật chuyên sâu vẫn có thể hiểu robot làm được gì, trí tuệ nhân tạo hoạt động ra sao ở mức cơ bản, và vì sao một công nghệ mới lại được quan tâm. Nhờ đó, bạn theo kịp xu hướng mà không mất nhiều công sức.