Toàn cảnh xung đột Trung Đông: Iran phản ứng nhanh và dứt khoát có gì mới?

• Xung đột Trung Đông đang lan từ chiến sự sang hạ tầng năng lượng như khí đốt, dầu mỏ và vận tải biển.
• Sau khi cơ sở khí đốt ở Iran bị tấn công, Tehran đáp trả rất nhanh bằng các đợt tập kích vào nhiều mục tiêu trong khu vực.
• Qatar, Ả rập Xê út, UAE và Iraq đều ghi nhận có vụ tấn công hoặc nguy cơ bị tấn công.
• Giá dầu tăng mạnh vì thị trường lo sợ nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn.
• Mỹ và các nước trong khu vực đang cố ngăn xung đột leo thang thành khủng hoảng rộng hơn.

Xung đột không còn chỉ là chuyện quân sự giữa vài bên, mà đã chạm tới các “mạch máu” của khu vực như khí đốt, dầu mỏ, nước sạch và hàng hải. Điều này làm tình hình trở nên nguy hiểm hơn nhiều. Khi hạ tầng năng lượng bị đánh trúng, ảnh hưởng không chỉ nằm ở chiến trường mà còn lan sang giá dầu, điện, giao thương và đời sống dân thường. Tâm điểm mới nhất là Iran. Sau các cuộc tấn công của Israel vào cơ sở khí đốt gần mỏ Nam Pars, Tehran tuyên bố “lằn ranh đỏ đã thay đổi” và phản ứng bằng các đợt tập kích nhanh, đồng loạt vào nhiều mục tiêu ở khu vực. Nói đơn giản, Iran không chỉ đáp trả theo kiểu tượng trưng. Họ phát tín hiệu rằng nếu cơ sở năng lượng của mình bị nhắm đến, thì các cơ sở liên quan đến đối thủ trong vùng cũng có thể trở thành mục tiêu. Ở đây, “hạ tầng năng lượng” là cách gọi chung cho những nơi sản xuất, xử lý, lưu trữ và phân phối dầu khí.

Đây là những điểm cực kỳ quan trọng vì chỉ cần một mắt xích bị hỏng, cả chuỗi cung ứng có thể bị ảnh hưởng. Các cuộc tấn công sau đó đã làm dấy lên lo ngại lớn hơn về một “cuộc chiến kinh tế” rộng hơn. Không chỉ bom đạn, mà chính nguồn thu từ năng lượng và khả năng vận hành của các quốc gia cũng bị đặt vào tầm ngắm.

• Iran cảnh báo sẽ coi các cơ sở năng lượng gắn với Mỹ và Israel là mục tiêu hợp pháp.
• Qatar báo cáo có hỏa hoạn và thiệt hại tại khu vực năng lượng Ras Laffan.
• Ả rập Xê út cho biết đã đánh chặn nhiều tên lửa và UAV.
• UAE cũng ghi nhận cảnh báo về an ninh quanh các cơ sở năng lượng.
• Giá dầu tăng mạnh vì giới đầu tư lo sợ nguồn cung bị gián đoạn.

Tại Qatar, khu công nghiệp năng lượng Ras Laffan bị ảnh hưởng bởi hỏa hoạn sau cuộc tấn công tên lửa được cho là từ Iran. Đây là một trung tâm khí đốt rất quan trọng, nên chỉ cần có sự cố ở đây cũng đủ khiến thị trường chú ý ngay. Ở Ả rập Xê út, các báo cáo cho biết nhiều tên lửa đạn đạo đã bị đánh chặn trước khi gây thiệt hại lớn. Tên lửa đạn đạo là loại tên lửa bay theo quỹ đạo xa, nhanh và rất khó chặn nếu phòng thủ không kịp thời. Các máy bay không người lái, hay UAV, cũng xuất hiện trong nhiều đợt tấn công. Đây là thiết bị bay không có phi công trên khoang, thường được dùng để trinh sát hoặc tập kích với chi phí thấp hơn máy bay chiến đấu. Tại UAE, có báo cáo về một cơ sở xử lý khí đốt bị đóng cửa trong lúc báo động. Ngoài ra, gần eo biển Hormuz còn có thông tin một tàu bị trúng “vật thể lạ”, khiến lo ngại về an toàn hàng hải tăng thêm.

Eo biển Hormuz là tuyến đường biển cực kỳ quan trọng, nơi đi qua phần lớn lượng dầu và khí đốt xuất khẩu của vùng Vịnh. Nếu tuyến này bị đe dọa, tác động sẽ không chỉ dừng ở Trung Đông mà còn lan ra toàn cầu. Một điểm đáng chú ý là Iran không chỉ tạo áp lực bằng tên lửa. Việc nhắc tới khả năng kiểm soát hoặc gây sức ép quanh eo biển Hormuz cho thấy Tehran muốn dùng cả yếu tố quân sự lẫn kinh tế để răn đe đối thủ. Trong khi đó, Israel tiếp tục báo cáo thương vong và thiệt hại ở một số khu vực dân cư, hạ tầng đường sắt và lưới điện. Điều này cho thấy cuộc xung đột đã bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống thường ngày của người dân. Tình hình còn phức tạp hơn khi chiến sự lan sang Li Băng và Iraq. Ở miền Nam Li Băng, lực lượng Hezbollah vẫn duy trì các hoạt động tấn công cục bộ, trong khi quân đội Israel tiếp tục không kích và tiến quân ở một số hướng.

Tại Iraq, các căn cứ liên quan đến Mỹ và vị trí của lực lượng người Kurd tiếp tục bị tấn công bằng UAV. Phía Mỹ đáp trả bằng các đợt đánh phá nhằm vào một số nhóm vũ trang thân Iran. Một số bên trong khu vực cũng lên tiếng cảnh báo. 12 quốc gia Ả rập và Hồi giáo đã ra tuyên bố chung kêu gọi Iran dừng ngay các cuộc tấn công và tôn trọng luật quốc tế.

• Xung đột đã vượt khỏi phạm vi Israel - Iran, lan tới nhiều nước láng giềng.
• Mục tiêu bị nhắm không chỉ là căn cứ quân sự mà còn là nhà máy khí đốt, dầu mỏ, sân bay và cả cơ sở ngoại giao.
• Các đòn tấn công trả đũa có xu hướng đi vào hạ tầng kinh tế, khiến thiệt hại dài hạn lớn hơn.
• Nỗi lo lớn nhất lúc này là nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn.
• Một sự cố nhỏ ở vùng Vịnh cũng có thể đẩy giá dầu lên rất nhanh.

Thực tế, giá dầu đã tăng mạnh ngay khi xuất hiện tin về các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng tại vùng Vịnh. Đây là phản ứng khá dễ hiểu: khi nguồn cung có nguy cơ bị ảnh hưởng, người mua và giới đầu tư lập tức đẩy giá lên để phòng rủi ro. Điều này cho thấy chiến sự không chỉ tạo ra hậu quả chính trị và quân sự, mà còn có thể tác động trực tiếp đến túi tiền của người dân ở rất nhiều nơi, thông qua giá xăng, chi phí vận chuyển và giá hàng hóa. Phía Mỹ cũng đang theo dõi sát tình hình. Một số quan chức tình báo Mỹ cho rằng chính quyền Iran vẫn chưa sụp đổ, nhưng đã suy yếu đáng kể vì các đòn tấn công vào lãnh đạo và năng lực quân sự. Nói dễ hiểu, “năng lực quân sự thông thường” là khả năng dùng lực lượng chính quy như tên lửa, máy bay, hệ thống phòng thủ và các đơn vị tác chiến lớn. Khi phần này bị hao mòn, một nước sẽ khó phản ứng mạnh như trước.

Tuy nhiên, Mỹ cũng thừa nhận rằng Iran vẫn còn khả năng gây sức ép bằng những công cụ khác, nhất là tên lửa, UAV, hoặc tác động vào các tuyến vận tải chiến lược. Đây là lý do khiến khu vực vẫn rất căng thẳng dù chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Bên cạnh đó, Washington và các đồng minh đang phải tính toán kỹ. Nếu phản ứng quá mạnh, xung đột có thể lan rộng hơn; nếu phản ứng quá yếu, các đòn đánh vào hạ tầng năng lượng và hàng hải có thể tiếp diễn.

Chiến tranh hiện đại không chỉ là chuyện nổ súng. Chỉ cần một cơ sở khí đốt bị đánh trúng, một tuyến đường biển bị đe dọa, hay một nhà máy phải đóng cửa, hậu quả cũng có thể lan xa hàng nghìn km. Với người ngoài khu vực, điều cần theo dõi không chỉ là bên nào thắng một trận đánh. Quan trọng hơn là liệu các bên có giữ được các “điểm an toàn” như eo biển Hormuz, hệ thống khí đốt và các cơ sở hạ tầng dân sự hay không. Nếu những điểm này tiếp tục bị nhắm tới, giá dầu và rủi ro kinh tế toàn cầu có thể còn tăng. Còn nếu các bên kiềm chế được, tình hình có thể tạm tránh được một vòng leo thang mới.

Nếu không có nhiều thời gian theo dõi tin quốc tế mỗi ngày, các bài tóm tắt trên Insight giúp bạn nắm được phần cốt lõi mà không phải đọc một bài dài với nhiều chi tiết dễ rối. Thay vì mất hàng chục phút để lần theo tên địa điểm, lực lượng và diễn biến quân sự, bạn chỉ cần vài phút là hiểu được chuyện gì đang xảy ra, ai đang làm gì, và vì sao nó quan trọng. Lợi ích lớn nhất là tiết kiệm thời gian nhưng vẫn không bỏ lỡ ý chính. Insight lọc bớt phần lặp lại, giữ lại những gì có tác động thực tế như giá dầu, an ninh khu vực, nguồn cung năng lượng và nguy cơ lan rộng. Với người đọc phổ thông, cách trình bày ngắn gọn, chia ý rõ ràng sẽ giúp nhìn nhanh được bức tranh tổng thể mà không bị ngợp bởi quá nhiều thuật ngữ hay diễn biến chồng chéo.