Hành trình số hóa tại các lớp học vùng cao có gì mới?

• Nhiều trường vùng cao đang đưa máy tính, internet và phần mềm số vào dạy học.
• Giáo viên ở nơi khó khăn vẫn là người kéo chuyển đổi số đi tới từng lớp học.
• Một số thầy cô đã bắt đầu dùng AI để chuẩn bị bài giảng dễ hiểu hơn.
• Nhiều trường còn thiếu giáo viên Tin học và thiết bị, nên phải làm theo cách phù hợp thực tế.
• Ở Cao Bằng, STEM và robot đang được lan tỏa khá mạnh nhờ nỗ lực của giáo viên và ngành giáo dục.

Chuyển đổi số trong giáo dục thường được nhắc nhiều ở thành phố, nơi có đủ máy móc, đường truyền và nhân lực. Nhưng ở các vùng cao như Thanh Hóa, Tuyên Quang hay Cao Bằng, câu chuyện này đang diễn ra theo một cách khác: chậm hơn, vất vả hơn, nhưng rất đáng chú ý. Điều đáng nói là quá trình này không bắt đầu từ những dự án lớn hay khẩu hiệu đẹp. Nó bắt đầu từ nhu cầu rất thực tế của trường học: giảm bớt giấy tờ, dạy học trực quan hơn, và giúp học sinh vùng xa có cơ hội tiếp cận công nghệ như học sinh ở nơi thuận lợi hơn. Ở Trường THCS Bát Mọt, Thanh Hóa, việc đưa hệ thống VnEdu vào sử dụng được xem là một thay đổi lớn trong quản lý trường học. Nói đơn giản, đây là phần mềm giúp nhà trường quản lý giáo án, kế hoạch dạy học, điểm số, hồ sơ chủ nhiệm và trao đổi với phụ huynh trên máy tính thay vì làm thủ công bằng giấy. Trước đây, mỗi học kỳ, thầy cô phải xử lý rất nhiều giấy tờ.

Việc cập nhật thông tin vì thế thường chậm và dễ thiếu đồng bộ. Khi chuyển sang làm việc trên hệ thống số, nhiều việc được gọn hơn, nhanh hơn và dễ tra cứu hơn. Không chỉ quản lý, công nghệ còn đi vào lớp học. Ở ngôi trường này, toàn bộ phòng học đã được kết nối internet, giáo viên dùng tivi và máy tính để dạy. Trường cũng có phòng tin học riêng, giúp học sinh làm quen dần với kỹ năng số từ sớm. Trong các tiết học tin học, học sinh được hướng dẫn những việc rất cơ bản nhưng quan trọng: gõ văn bản, dùng phần mềm phổ biến, làm quen với thao tác máy tính. Đây là những kỹ năng nền tảng, giống như học cách cầm bút và viết chữ trong thời đại số. Điểm đáng chú ý hơn là một số giáo viên đã bắt đầu dùng trí tuệ nhân tạo, hay AI, để chuẩn bị bài giảng.

AI có thể hiểu đơn giản là công cụ máy tính hỗ trợ con người xử lý thông tin nhanh hơn, như tìm tư liệu, gợi ý nội dung, hoặc giúp thiết kế bài giảng sinh động. Với giáo viên vùng cao, AI không phải là thứ gì quá xa vời. Nó có thể giúp tìm hình ảnh minh họa, sắp xếp bài học rõ ràng hơn, hoặc làm cho bài giảng gần gũi với học sinh hơn. Điều đó đặc biệt hữu ích khi người học còn hạn chế về điều kiện tiếp cận tài liệu.

• Ở các trường vùng cao, chuyển đổi số thường bắt đầu từ việc quản lý trường học.
• Phần mềm giúp giảm giấy tờ và tiết kiệm thời gian cho giáo viên.
• Internet và thiết bị dạy học giúp bài giảng trực quan hơn.
• AI được dùng như công cụ hỗ trợ, không phải để thay thế giáo viên.
• Mục tiêu chính là giúp học sinh dễ hiểu bài và tiếp cận công nghệ sớm hơn.

Tuy nhiên, không phải nơi nào cũng có điều kiện thuận lợi như vậy. Ở Trường Tiểu học Thiết Ống, Thanh Hóa, khoảng 80% học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Chất lượng đầu vào của các em không đồng đều, và nhà trường lại không có giáo viên Tin học chuyên trách. Điều này khiến việc dạy công nghệ thông tin gặp nhiều khó khăn. Có phòng máy tính, nhưng nếu thiếu người biết tổ chức dạy học đúng cách thì thiết bị cũng khó phát huy hiệu quả hết mức. Nhà trường hiện mới chỉ có một tivi thông minh, chủ yếu dùng để trình chiếu một chiều. Nói dễ hiểu, giáo viên đưa nội dung lên màn hình cho học sinh xem, nhưng chưa tạo được nhiều hoạt động tương tác qua lại. Trong hoàn cảnh đó, trường chọn cách làm linh hoạt hơn. Giáo viên được khuyến khích học công nghệ theo năng lực của mình, tập huấn tại chỗ và ưu tiên những kỹ năng thực sự cần cho việc dạy học hằng ngày. Đây là cách đi chậm nhưng phù hợp với điều kiện thực tế.

Câu chuyện ở Tuyên Quang lại mang màu sắc rất khác. Tại xã Đồng Văn, cô giáo Vàng Thị Dính là một ví dụ rõ ràng cho thấy chuyển đổi số không chỉ phụ thuộc vào thiết bị, mà còn phụ thuộc vào sự bền bỉ của con người. Cô tự học lập trình, robot và AI qua các khóa học trực tuyến trên laptop cũ. Sau đó, cô mang những gì học được quay lại truyền cho học sinh. Nghĩa là từ việc một mình học trên máy tính, cô đã biến kiến thức đó thành cơ hội cho cả trường. Nhờ sự kiên trì ấy, đội robot đầu tiên của trường đã ra đời. Nhà trường cũng tổ chức các ngày hội STEM, để học sinh được chạm tay vào những công nghệ vốn tưởng chỉ có ở thành phố.

Khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Hiểu đơn giản, học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn được làm thử, lắp ráp, quan sát và giải quyết vấn đề bằng thực hành. Cô Dính còn kết nối thêm 20 trường THCS trong khu vực để tổ chức tập huấn robot. Tác động của việc này không dừng ở một lớp học hay một ngôi trường, mà lan ra nhiều thôn bản, giúp học sinh vùng cao có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ.

• Giáo viên là người mở đường cho chuyển đổi số ở nhiều trường vùng cao.
• Tự học và chia sẻ lại là cách lan tỏa hiệu quả trong điều kiện thiếu thốn.
• STEM giúp học sinh học bằng cách làm, dễ hiểu hơn học lý thuyết suông.
• Robot và lập trình không còn quá xa lạ với học sinh vùng cao.
• Khi nhiều trường cùng tham gia, tác động lan rộng hơn một điểm trường đơn lẻ.

Ở Cao Bằng, câu chuyện còn tiến thêm một bước. Tại xã Trùng Khánh, cô giáo Đàm Thị Uyên chọn cách dạy STEM rất gần gũi: tận dụng phế liệu để cùng học sinh làm mô hình máy lọc nước và hệ thống cảnh báo khí gas. Điều này cho thấy dạy công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu bằng máy móc đắt tiền. Chỉ cần có ý tưởng tốt, thầy cô và học sinh vẫn có thể học cách quan sát, lắp ráp và giải quyết vấn đề từ những vật liệu đơn giản. Cô Uyên cũng tự học lập trình và kết nối với các tổ chức hỗ trợ để thành lập Câu lạc bộ Robotics. Đây là môi trường để học sinh “học qua làm”, tức là học bằng cách tự tay thực hiện thay vì chỉ nghe giảng. Năm 2025, đội robot của cô giành giải “Truyền cảm hứng toàn quốc”. Thành tích này không chỉ là một giải thưởng, mà còn cho thấy học sinh ở vùng biên viễn hoàn toàn có thể vươn ra sân chơi lớn nếu có người dẫn đường phù hợp.

Cao Bằng cũng là địa phương đang đẩy mạnh nhiều hoạt động liên quan đến STEM và robot. Theo số liệu được nêu, hơn 500 trường học đã được tập huấn về STEM-Robotics, hàng trăm giáo viên mầm non làm quen với lập trình robot, 10 trường mầm non được trang bị robot VEX 123, và 100% trường trung học phổ thông có robot phục vụ giảng dạy. Những con số này cho thấy chuyển đổi số ở đây không chỉ là nói về phần mềm hay máy tính. Nó còn là cách đưa tư duy công nghệ vào nhiều cấp học, từ mầm non đến phổ thông. Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng cho biết địa phương có hơn 80% học sinh học ở vùng khó. Vì vậy, chuyển đổi số được xem là một giải pháp quan trọng để rút ngắn khoảng cách tri thức với nơi khác. Điều đáng chú ý là các địa phương không chọn một công thức chung. Nơi thì ưu tiên số hóa quản lý, nơi thì tập trung dạy kỹ năng cơ bản, nơi lại đẩy mạnh STEM và robot.

Cách làm khác nhau, nhưng mục tiêu chung vẫn là giúp học sinh vùng cao có thêm cơ hội. Có thể hiểu ngắn gọn, “chuyển đổi số trong giáo dục” không chỉ là đưa máy tính vào trường học. Nó còn là thay đổi cách quản lý, cách dạy, cách học và cách giáo viên tiếp cận tri thức mới. Nếu nhìn từ góc độ người học phổ thông, điều quan trọng nhất là công nghệ đang dần trở thành công cụ gần gũi hơn. Học sinh không chỉ dùng máy tính để xem bài, mà còn có thể học cách tạo văn bản, làm quen với robot, thử lập trình và khám phá các công cụ số. Tất nhiên, con đường này còn nhiều khó khăn. Thiếu giáo viên chuyên môn, thiếu thiết bị, đường truyền không ổn định và chênh lệch đầu vào giữa học sinh vẫn là những rào cản rất thật. Nhưng chính vì vậy, những nỗ lực nhỏ từ từng thầy cô lại càng đáng giá.

Từ Thanh Hóa đến Tuyên Quang rồi Cao Bằng, bức tranh chung là chuyển đổi số ở vùng cao đang đi lên bằng sự kiên trì của nhà trường và giáo viên. Không ồn ào, không màu mè, nhưng đó là cách “gieo hạt” để học sinh vùng xa có thêm cơ hội bắt nhịp với thế giới số.

Insight giúp bạn nắm nhanh những thông tin quan trọng mà không phải đọc hết bài dài. Với các chủ đề như công nghệ, chuyển đổi số hay AI, bài gốc thường có nhiều chi tiết chuyên môn, số liệu và tên gọi dễ gây rối nếu bạn không làm trong ngành. Khi đọc bản tóm tắt trên Insight, bạn sẽ tiết kiệm thời gian đáng kể vì phần quan trọng đã được lọc ra sẵn. Bạn chỉ cần vài phút để hiểu: chuyện gì đang xảy ra, ai đang làm, làm theo cách nào và vì sao điều đó đáng chú ý. Ngoài ra, Insight viết lại nội dung theo kiểu dễ hiểu hơn cho người không chuyên, nên bạn không cần biết trước thuật ngữ kỹ thuật vẫn có thể nắm ý chính. Điều này giúp bạn tránh bị “ngợp” giữa quá nhiều chi tiết, đồng thời dễ nhớ hơn khi cần trao đổi lại với người khác. Quan trọng hơn, Insight không chỉ rút gọn bài viết mà còn giữ tinh thần trung thực của thông tin.

Bạn có thể đọc nhanh để cập nhật tin tức, rồi quyết định có cần xem bản đầy đủ hay không. Với nhịp sống bận rộn, đây là cách đọc thông minh và thực tế hơn.